Τα πρώτα αποτελέσματα, στους πειραματικούς οργανισμούς, αναδεικνύουν θετικές προοπτικές και ανοίγουν τον δρόμο για θεραπείες που ενδέχεται να μεταμορφώσουν την ανοσοθεραπεία για συμπαγείς καρκινικούς όγκους, ένα από τα πιο δύσκολα μέτωπα στη σύγχρονη ογκολογία.
Μια διεθνής μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό ACS Nano παρουσιάζει μια πρωτοποριακή προσέγγιση για την καταπολέμηση συμπαγών καρκινικών όγκων με αξιοποίηση της ίδιας της ανοσολογικής αντίδρασης του οργανισμού. Επιπλέον, η έρευνα υπερβαίνει σημαντικούς περιορισμούς προηγούμενων ανοσοθεραπειών, υποδηλώνοντας νέους δρόμους για τη θεραπεία καρκίνου.
Στερεοί ή συμπαγείς καρκινικοί όγκοι
Οι στερεοί καρκινικοί όγκοι (ή συμπαγείς όγκοι) είναι μάζες καρκινικών κυττάρων που αναπτύσσονται σε συγκεκριμένο όργανο ή ιστό, σε αντίθεση με καρκίνους όπως η λευχαιμία που διαχέονται στο αίμα. Παραδείγματα αποτελούν οι όγκοι των οστών (οστεοσάρκωμα), των πνευμόνων, του μαστού, του εγκεφάλου και του λεπτού εντέρου, οι οποίοι σχηματίζουν ευδιάκριτες «μπαλίτσες» ιστού, συχνά προκαλώντας πόνο, οίδημα ή άλλα τοπικά συμπτώματα, ανάλογα με την περιοχή.
Ανοσοθεραπεία
Η ανοσοθεραπεία αποτελεί μια από τις πιο ελπιδοφόρες στρατηγικές στη σύγχρονη ογκολογία, με σκοπό να ενεργοποιήσει τα ίδια τα κύτταρα του ανοσοποιητικού ώστε να εντοπίζουν και να καταστρέφουν καρκινικά κύτταρα. Οι υπάρχουσες ανοσοθεραπείες, όπως οι θεραπείες με T‑λεμφοκύτταρα, έχουν σημειώσει επιτυχίες σε αιματολογικούς καρκίνους, αλλά έχουν πολύ περιορισμένη δράση σε συμπαγείς όγκους όπως του πνεύμονα ή του ήπατος, λόγω της πυκνής δομής τους και του ανοσοκατασταλτικού μικροπεριβάλλοντος, που εμποδίζει τα προστατευτικά κύτταρα να λειτουργήσουν αποτελεσματικά.
Τι γνωρίζαμε μέχρι σήμερα και τι νέο προτείνει η μελέτη
Μέχρι πρόσφατα, οι θεραπείες που χρησιμοποιούν εξειδικευμένα ανοσοκύτταρα, όπως τα CAR‑T ή τα CAR‑μακροφάγα, απαιτούσαν μια πολύπλοκη διαδικασία. Οι γιατροί έπρεπε πρώτα να πάρουν ανοσοκύτταρα από το ίδιο το αίμα του ασθενούς. Στη συνέχεια, αυτά τα κύτταρα μεταφέρονταν σε ειδικά εργαστήρια, όπου τροποποιούνταν γενετικά για να μπορούν να αναγνωρίζουν και να επιτίθενται σε καρκινικά κύτταρα. Τέλος, τα «εκπαιδευμένα» κύτταρα επανεισάγονταν στο σώμα του ασθενούς, με την ελπίδα ότι θα καταπολεμούσαν τον όγκο.
Αυτή η μέθοδος, που ονομάζεται ex vivo, επειδή η επεξεργασία γίνεται «έξω από το σώμα», είναι ιδιαίτερα απαιτητική. Χρειάζεται χρόνο, εξειδικευμένα εργαστήρια, υψηλό κόστος και δεν είναι πάντα αποτελεσματική, ειδικά στους συμπαγείς όγκους, όπου τα κύτταρα της θεραπείας δυσκολεύονται να εισχωρήσουν και να λειτουργήσουν σωστά.
Η νέα μελέτη εξετάζει μια διαφορετική προσέγγιση. Αντί τα ανοσοκύτταρα να απομονώνονται και να τροποποιούνται στο εργαστήριο, οι επιστήμονες επιχειρούν να τα ενεργοποιούν και να τα «επανεκπαιδεύουν» απευθείας μέσα στον ίδιο τον όγκο, ώστε να αναγνωρίζουν και να επιτίθενται στα καρκινικά κύτταρα με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Με αυτόν τον τρόπο, τα ανοσοκύτταρα δεν χρειάζεται να περάσουν από τη φθοροποιό διαδικασία της επανεισαγωγής και διείσδυσης στον όγκο. Αντίθετα, ενεργοποιούνται απευθείας μέσα στον όγκο και μετατρέπονται σε ενεργούς αντικαρκινικούς «μαχητές».
Σκοπός της έρευνας και πώς διεξήχθη
Η βασική ιδέα είναι να αξιοποιηθούν οι φυσικοί μακροφάγοι – μεγάλα ανοσοκύτταρα που είναι ήδη παρόντα στους όγκους αλλά έχουν «αδρανοποιηθεί» από το καρκινικό μικροπεριβάλλον – και να επαναπρογραμματιστούν ώστε να εντοπίζουν και να καταστρέφουν ενεργά τα καρκινικά κύτταρα.
Για να το πετύχουν αυτό, οι ερευνητές:
- Δημιούργησαν ένα νέο είδος λιπιδικών νανοσωματιδίων (LNP) — πολύ μικροσκοπικών «φορέων» που μπορούν να μεταφέρουν πληροφορίες στα κύτταρα με ασφάλεια.
- Ενσωμάτωσαν σε αυτά, παράλληλα, mRNA που κωδικοποιεί οδηγίες για την παραγωγή μιας ειδικής υποδοχικής πρωτεΐνης CAR (η οποία αναγνωρίζει τα καρκινικά κύτταρα) και μια ουσία που ενισχύει το ανοσοποιητικό μήνυμα (immunostimulant) για να ενεργοποιήσει περαιτέρω τα κύτταρα.
Με μια απλή ένεση που γίνεται απευθείας μέσα στον όγκο, μικροσκοπικά σωματίδια (νανοσωματίδια) εισχωρούν στο περιβάλλον του καρκίνου και απορροφώνται από τα ανοσοκύτταρα που βρίσκονται ήδη εκεί — τα μακροφάγα. Μέσα σε αυτά τα σωματίδια υπάρχει ένα μόριο οδηγίας (mRNA), το οποίο δίνει εντολή στα μακροφάγα να αρχίσουν να παράγουν ειδικές πρωτεΐνες (τα μόρια CAR). Αυτές οι πρωτεΐνες τους δίνουν τη δυνατότητα να αναγνωρίζουν και να επιτίθενται στα καρκινικά κύτταρα, μετατρέποντάς τα δηλαδή σε «οπλισμένα» μακροφάγα, που μπορούν να δρουν όπως ένα στοχευμένο αντικαρκινικό φάρμακο.
Αποτελέσματα: τι έδειξαν τα πειράματα
Η ερευνητική ομάδα αξιολόγησε αυτή την προσέγγιση σε πειραματικά μοντέλα με μελάνωμα σε ποντίκια, έναν τύπο καρκίνου που χρησιμοποιείται συχνά για να προσομοιώνει συμπαγείς όγκους στον άνθρωπο.
Αυτό που διαπίστωσαν ήταν εντυπωσιακό:
- Μετά τη χορήγηση της ένεσης, τα ανοσοκύτταρα που βρίσκονταν ήδη μέσα στον όγκο (τα λεγόμενα μακροφάγα) απορρόφησαν τα νανοσωματίδια και άρχισαν να παράγουν ειδικές πρωτεΐνες που τους επέτρεψαν να αναγνωρίζουν τα καρκινικά κύτταρα.
- Χάρη σε αυτόν τον «επαναπρογραμματισμό», τα μακροφάγα μετατράπηκαν σε πολύ πιο δραστικά κύτταρα κατά του καρκίνου. Όχι μόνο μπορούσαν να επιτεθούν πιο αποτελεσματικά στα καρκινικά κύτταρα, αλλά ενεργοποιούσαν και άλλα κοντινά κύτταρα του ανοσοποιητικού, ενισχύοντας τη συνολική άμυνα του οργανισμού.
- Στα πειράματα με μελάνωμα (μια επιθετική μορφή καρκίνου του δέρματος), η ανάπτυξη των όγκων επιβραδύνθηκε σημαντικά. Επιπλέον, η ανοσολογική αντίδραση δεν περιορίστηκε μόνο στο σημείο της ένεσης, αλλά φάνηκε να επεκτείνεται και σε άλλα σημεία, υποδεικνύοντας ότι μπορεί να ενεργοποιηθεί μια συνολικότερη προστασία του οργανισμού κατά του καρκίνου.
Αυτά τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι η τεχνική όχι μόνον ενεργοποιεί τα κύτταρα στον ίδιο τον όγκο, αλλά βοηθά και στη μετατροπή του «εχθρικού» μικροπεριβάλλοντος του όγκου σε ένα περιβάλλον όπου το ανοσοποιητικό μπορεί να δράσει αποτελεσματικότερα.
Συμπέρασμα: τι σημαίνει αυτό για την αντιμετώπιση του καρκίνου
Η μελέτη αυτή περιγράφει μια νέα στρατηγική ανοσοθεραπείας στην οποία ο οργανισμός γίνεται ο ίδιος «εργοστασιακός χώρος» για την παραγωγή αντι‑καρκινικών κυττάρων, χωρίς την πολύπλοκη και δαπανηρή διαδικασία της εργαστηριακής επεξεργασίας κυττάρων.
Με απλούστερα λόγια, αντί να παίρνουμε κύτταρα από τον οργανισμό, να τα τροποποιούμε στο εργαστήριο και να τα ξαναχρησιμοποιούμε, αυτή η μέθοδος αφυπνίζει και επαναπρογραμματίζει τα ανενεργά ή κατασταλμένα κύτταρα που υπάρχουν ήδη μέσα στον όγκο, μεταμορφώνοντάς τα σε ισχυρότερα εργαλεία κατά της νόσου.
Αν και οι κλινικές δοκιμές στον άνθρωπο είναι το επόμενο βήμα, τα πρώτα αποτελέσματα στους πειραματικούς οργανισμούς είναι πολύ ενθαρρυντικά και ανοίγουν τον δρόμο για θεραπείες που ενδέχεται να μεταμορφώσουν την ανοσοθεραπεία για συμπαγείς όγκους, ένα από τα πιο δύσκολα μέτωπα στη σύγχρονη ογκολογία.
Φωτογραφία: istock
