Η απειλή δεν προέρχεται από τη βιταμίνη Α που καταναλώνουμε μέσω τροφής ή συμπληρωμάτων, αλλά από έναν εσωτερικό μηχανισμό που αξιοποιούν τα καρκινικά κύτταρα για να ξεγελάσουν το ανοσοποιητικό
Η βιταμίνη Α είναι γνωστή για τον ρόλο της στην όραση, την ενίσχυση του ανοσοποιητικού και την υγεία του δέρματος. Ωστόσο, νέα επιστημονικά δεδομένα αναδεικνύουν μια λιγότερο προβεβλημένη –και ιδιαίτερα κρίσιμη– επίδρασή της στην εξέλιξη του καρκίνου. Συγκεκριμένα, ένα μεταβολικό παράγωγό της, το ρετινοϊκό οξύ, φαίνεται πως δρα ανασταλτικά στην ανοσολογική απόκριση, επιτρέποντας στους καρκινικούς όγκους να παραμένουν «αόρατοι» από την άμυνα του οργανισμού.
Αυτό το φαινόμενο φωτίζεται μέσα από δύο συμπληρωματικές μελέτες, που δημοσιεύτηκαν πρόσφατα στα επιστημονικά περιοδικά Nature Immunology και iScience. Οι ερευνητές αναλύουν για πρώτη φορά με ακρίβεια πώς το ρετινοϊκό οξύ παρεμβαίνει στις ανοσολογικές λειτουργίες – ειδικά στην αποτελεσματικότητα των εμβολίων κατά του καρκίνου – και παρουσιάζουν μια νέα πειραματική φαρμακευτική προσέγγιση που μπλοκάρει αυτόν τον μηχανισμό και ενισχύει τη δράση του ανοσοποιητικού απέναντι σε όγκους.
Προσοχή – Οι μελέτες δεν λένε ότι η βιταμίνη Α, την οποία προσλαμβάνουμε από τη διατροφή ή από συμπληρώματα, «κρύβει» τον καρκίνο σε υγιείς ανθρώπους. Το πρόβλημα είναι πολύ πιο σύνθετο και αφορά ειδικά στις συνθήκες μέσα στον καρκινικό όγκο, όχι τη γενική πρόσληψη βιταμίνης Α. Το ζήτημα δηλαδή, δεν είναι η διατροφή, αλλά το τι κάνουν τα καρκινικά κύτταρα με ένα παράγωγο της βιταμίνης Α.
Πώς το ρετινοϊκό οξύ μπλοκάρει τα αντικαρκινικά εμβόλια
Στην πρώτη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Nature Immunology, η ερευνητική ομάδα του καθηγητή Γιμπίν Κανγκ αποκάλυψε έναν μέχρι πρότινος άγνωστο μηχανισμό. Έναν μηχανισμό που φαίνεται να «αφοπλίζει» την άμυνα του οργανισμού απέναντι στον καρκίνο.
Συγκεκριμένα, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ορισμένα δενδριτικά κύτταρα αρχίζουν να παράγουν μεγάλες ποσότητες ρετινοϊκού οξέος ( μεταβολικό παράγωγό της βιταμίνης Α). Τα δενδριτικά κύτταρα είναι από τα πιο κρίσιμα «σημεία ελέγχου» του ανοσοποιητικού. Ο ρόλος τους είναι να ενεργοποιούν τα Τ-κύτταρα, ώστε να αναγνωρίσουν και να επιτεθούν στα καρκινικά κύτταρα.
Όμως, σε συγκεκριμένες συνθήκες, αυτά τα κύτταρα φαίνεται να επηρεάζονται από το ρετινοϊκό οξύ. Το αποτέλεσμα είναι να αλλοιώνεται η λειτουργία τους, με τρόπο που τελικά ευνοεί την ανοχή προς τους όγκους, αντί για την καταπολέμησή τους.
Φαίνεται δηλαδή πως το ρετινοϊκό οξύ «επαναπρογραμματίζει» τα κύτταρα ώστε να αλλάζει ο ρόλος τους: από «φύλακες» γίνονται άθελά τους «σύμμαχοι» του καρκίνου.
Αυτός ο μηχανισμός επηρεάζει αρνητικά τα εμβόλια με δενδριτικά κύτταρα – μια μορφή ανοσοθεραπείας που στοχεύει στην «εκπαίδευση» του ανοσοποιητικού ώστε να αναγνωρίζει και να επιτίθεται σε όγκους. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι, κατά τη διάρκεια της εργαστηριακής προετοιμασίας των κυττάρων για το εμβόλιο, τα κύτταρα αρχίζουν να παράγουν ρετινοϊκό οξύ.
Το αποτέλεσμα είναι να μεταβάλλεται η συμπεριφορά τους. Ωριμάζουν ελλιπώς και χάνουν τη δυνατότητα να ενεργοποιήσουν ισχυρές αντικαρκινικές ανοσολογικές αποκρίσεις – γεγονός που μειώνει σημαντικά την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.
Η δεύτερη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό iScience, δίνει απαντήσεις σε ένα φαινομενικό παράδοξο: αν η βιταμίνη Α μπορεί να επιβραδύνει την ανάπτυξη των όγκων στο εργαστήριο, γιατί δεν λειτουργεί έτσι και στο ανθρώπινο σώμα;
Σύμφωνα με τον κύριο συγγραφέα της έρευνας, Μαρκ Εσποζίτο, το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η βιταμίνη Α, αλλά ο τρόπος που την «εκμεταλλεύονται» τα καρκινικά κύτταρα. Αυτά παράγουν μεγάλες ποσότητες ρετινοϊκού οξέος, μέσω ενός ενζύμου που λέγεται ALDH1a3.
Η δημιουργία του πρώτου φαρμάκου που μπλοκάρει τη δράση της βιταμίνης Α στον καρκίνο
Για να αντιμετωπίσουν αυτό το πρόβλημα, οι ερευνητές ανέπτυξαν μια νέα ουσία, την KyA33: ένα πειραματικό φάρμακο που αναστέλλει την παραγωγή ρετινοϊκού οξέος τόσο στα δενδριτικά κύτταρα όσο και στα καρκινικά κύτταρα.
Όταν το KyA33 χρησιμοποιήθηκε σε πειραματικά μοντέλα (ποντίκια με μελάνωμα), τα εμβόλια με δενδριτικά κύτταρα προκάλεσαν ισχυρή ανοσολογική απόκριση, καθυστερώντας την ανάπτυξη του όγκου και βελτιώνοντας σημαντικά την πρόγνωση. Ακόμη και όταν χορηγήθηκε μόνο του, χωρίς εμβόλιο, το φάρμακο ενίσχυσε τη φυσική αντικαρκινική δράση του οργανισμού.
Επόμενο βήμα: από το εργαστήριο στις κλινικές δοκιμές
Η φαρμακευτική ουσία KyA33 αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό επιστημονικό βήμα στον τομέα της ανοσοθεραπείας για τον καρκίνο. Για πρώτη φορά, οι ερευνητές κατάφεραν να «κλείσουν» με ασφάλεια ένα συγκεκριμένο βιολογικό «μονοπάτι» μέσα στα κύτταρα, το οποίο ενεργοποιείται από τη βιταμίνη Α και επηρεάζει τη λειτουργία του ανοσοποιητικού.
Πρόκειται για ένα από τα 12 βασικά μονοπάτια σηματοδότησης που ξεκινούν από ειδικούς «υποδοχείς» στον πυρήνα των κυττάρων. Μέχρι σήμερα, αυτό ήταν το μόνο από τα 12 που δεν είχε καταστεί δυνατό να στοχευτεί αποτελεσματικά με κάποιο φάρμακο.
Με βάση αυτά τα ευρήματα, οι ερευνητές ίδρυσαν βιοτεχνολογική εταιρεία, με στόχο να περάσουν τα νέα φάρμακα σε κλινική δοκιμή και να τα αξιοποιήσουν ευρύτερα, όχι μόνο κατά του καρκίνου, αλλά και σε άλλες ασθένειες που επηρεάζονται από τη βιταμίνη Α, όπως ο διαβήτης και τα καρδιαγγειακά.
Όπως σημειώνει ο καθηγητής Κάνγκ:
«Με αυτά τα νέα εργαλεία, ανοίγεται μια εντελώς νέα προσέγγιση για την ενίσχυση της ανοσίας απέναντι στον καρκίνο, όχι προσθέτοντας νέες θεραπείες, αλλά αφαιρώντας τα εμπόδια που βάζει ο ίδιος ο οργανισμός στον εαυτό του».
Φωτογραφία: istock
