Το ρυτιδωμένο τρωκτικό φαίνεται να γερνάει ελάχιστα και φαίνεται σχεδόν απρόσβλητο από καρκίνο, καρδιακές παθήσεις και νοητική παρακμή. Μπορούν άραγε, αυτές οι εκπληκτικές ικανότητες να προσαρμοστούν στους ανθρώπους;
Ο γυμνός τυφλοπόντικας (naked mole rat) είναι ένα μάλλον κακομούτσουνο ζώο: Είναι μικρός, σχεδόν τυφλός και με ζαρωμένο δέρμα. Παρ’ όλα αυτά, έχει γίνει αντικείμενο έντονου επιστημονικού ενδιαφέροντος. Ο λόγος είναι εντυπωσιακός. Tο ζώο αυτό μπορεί να ζήσει για δεκαετίες χωρίς να παρουσιάζει τα συνηθισμένα σημάδια γήρανσης που εμφανίζονται στα περισσότερα θηλαστικά.
Σε μια εποχή όπου η έρευνα για τη μακροζωία εξελίσσεται σε μια παγκόσμια βιομηχανία, η οποία εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τα 44 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2030, πολλοί επιστήμονες στρέφουν το ενδιαφέρον τους σε αυτό το μικρό τρωκτικό. Το ερώτημα είναι αν μέσα στη βιολογία του, κρύβονται απαντήσεις για ασθένειες που συνδέονται με τη γήρανση. Όπως ο καρκίνος, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τα εγκεφαλικά επεισόδια ή η γνωστική έκπτωση.
Σήμερα, περισσότερα από 100 ερευνητικά εργαστήρια παγκοσμίως μελετούν τον γυμνό τυφλοπόντικα.
Η επιστήμονας που αφιέρωσε τη ζωή της σε αυτό το ζώο
Πίσω από τη σημερινή παγκόσμια έρευνα για τον γυμνό τυφλοπόντικα, βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό η δουλειά μιας σημαντικής επιστήμονα: της Ροσέλ Μπάφενσταϊν. H ερευνήτριας και εξερευνήτριας του National Geographic, θεωρείται από πολλούς η κορυφαία ειδικός στον κόσμο στη μελέτη αυτού του ιδιαίτερου είδους.
Οι περισσότερες αποικίες γυμνών τυφλοπόντικων, που χρησιμοποιούνται σήμερα σε ερευνητικά εργαστήρια, προέρχονται από ζώα που εκείνη συνέλεξε και μελέτησε τις προηγούμενες δεκαετίες. Η Μπάφενσταϊν συνέβαλε καθοριστικά στη δημιουργία των πρώτων ερευνητικών πληθυσμών από αυτό το είδος.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ίουαν Σεντ Τζον Σμιθ, διευθυντής της Πρωτοβουλίας Naked Mole-Rat του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, την αποκαλεί χαρακτηριστικά «τη βασίλισσα των γυμνών τυφλοπόντικων».
Η επιστημονική της πορεία ξεκίνησε πριν από περισσότερα από σαράντα χρόνια. Ως νεαρή φοιτήτρια ζωολογίας από τη Ζιμπάμπουε, συμμετείχε σε ερευνητική αποστολή στην Κένυα. Στόχος της αποστολής, ήταν ο εντοπισμός αποικιών του τυφλοπόντικα στη φύση. Οι αποικίες αυτές προδίδονται συνήθως από μικρούς σωρούς χώματος που εμφανίζονται στην επιφάνεια του εδάφους, σημάδι της υπόγειας δραστηριότητας των ζώων.
Κατά τη διάρκεια αυτής της αποστολής, έγινε μια σημαντική ανακάλυψη. Οι γυμνοί τυφλοπόντικες αποδείχθηκε ότι είναι το πρώτο γνωστό θηλαστικό με «κοινωνική» οργάνωση. Με άλλα λόγια, ζουν σε οργανωμένες αποικίες με καταμερισμό ρόλων και μια κοινωνική δομή, που μέχρι τότε ήταν γνωστή κυρίως σε έντομα, όπως οι μέλισσες και τα μυρμήγκια.
Ωστόσο, η πιο εντυπωσιακή ανακάλυψη επρόκειτο να έρθει λίγα χρόνια αργότερα.
Γυμνός τυφλοπόντικας – Η ανακάλυψη που άλλαξε την έρευνα για τη γήρανση
Το 1987, ορισμένα από τα ζώα που παρακολουθούσε η Μπάφενσταϊν, έφτασαν την ηλικία των επτά ετών. Κάτι εξαιρετικά ασυνήθιστο για τόσο μικρό τρωκτικό. Ακόμη πιο εντυπωσιακό ήταν ότι συνέχιζαν να παραμένουν υγιή και δραστήρια. Αργότερα, η Μπάφενσταϊν δημοσίευσε έρευνα, που έδειχνε ότι ο γυμνός τυφλοπόντικας είναι το μακροβιότερο τρωκτικό στον κόσμο. Ξεπερνώντας ακόμη και τον σκαντζόχοιρο.
Ακόμη πιο απίστευτο ήταν ότι ένας αρσενικός τυφλοπόντικάς της, έζησε σχεδόν 40 χρόνια. Στη διάρκεια της ζωής του, δεν παρουσίασε σημαντική απώλεια μυϊκής μάζας, οστικής πυκνότητας ή μεταβολικής λειτουργίας. Ακόμη και το καρδιαγγειακό του σύστημα παρέμεινε σε εξαιρετική κατάσταση.
Ένα ζώο που φαίνεται να «αντιστέκεται» στη γήρανση
Στα εργαστήρια του Πανεπιστημίου του Ιλινόις στο Σικάγο, όπου εργάζεται σήμερα η Μπάφενσταϊν μαζί με τον βιολόγο Τόμας Παρκ, φιλοξενείται η μεγαλύτερη αποικία γυμνών τυφλοπόντικων στον κόσμο. Οι αποικίες αυτές θυμίζουν μικρές κοινωνίες. Κάθε ομάδα διοικείται από μια «βασίλισσα», η οποία είναι το μόνο θηλυκό που αναπαράγεται. Εντυπωσιακό είναι ότι τα θηλυκά αυτά δεν περνούν ποτέ εμμηνόπαυση, ενώ συνεχίζουν να αναπαράγονται σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Ακόμη πιο παράδοξο είναι ότι η βασίλισσα φαίνεται να γερνάει πιο αργά από τα υπόλοιπα μέλη της αποικίας.
Γυμνός τυφλοπόντικας – Υπερδυνάμεις που εντυπωσιάζουν τους επιστήμονες
Οι γυμνοί τυφλοπόντικες διαθέτουν ορισμένες βιολογικές ιδιότητες που σπάνια συναντώνται στα θηλαστικά. Για παράδειγμα, μπορούν να επιβιώσουν έως και 18 λεπτά χωρίς οξυγόνο. Και αυτό χωρίς να παρουσιάσουν τις βλάβες που θα προκαλούσε κάτι τέτοιο στον εγκέφαλο άλλων θηλαστικών. Η κατανόηση αυτού του μηχανισμού θα μπορούσε να βοηθήσει στη θεραπεία βλαβών που προκαλούνται από εγκεφαλικά επεισόδια ή καρδιακές προσβολές.
Παράλληλα, οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι το είδος εμφανίζει εξαιρετική ανθεκτικότητα σε ασθένειες που συνδέονται με τη γήρανση.
Ελπίδες για νέες θεραπείες
Η Βέρα Γκορμπούνοβα, συνδιευθύντρια του Κέντρου Έρευνας για τη Γήρανση του Πανεπιστημίου Ρότσεστερ στη Νέα Υόρκη, μελετά την εντυπωσιακή ανθεκτικότητα των ζώων στον καρκίνο. Η ομάδα της εντόπισε ότι οι γυμνοί τυφλοπόντικες παράγουν μεγάλες ποσότητες υαλουρονάνης, ενός μορίου που βρίσκεται στους ιστούς και φαίνεται να εμποδίζει την ανάπτυξη καρκινικών όγκων.
Οι άνθρωποι παράγουν μικρότερες ποσότητες αυτής της ουσίας και το μόριο διασπάται πιο γρήγορα στον οργανισμό μας. Σε πειράματα που δημοσιεύθηκαν το 2023, οι ερευνητές κατάφεραν να τροποποιήσουν ποντίκια ώστε να διατηρούν υψηλότερα επίπεδα υαλουρονάνης, ανοίγοντας τον δρόμο για πιθανές νέες θεραπείες.
Το μεγάλο ερώτημα που παραμένει
Παρά τα εντυπωσιακά ευρήματα, ένα βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο: γερνάει αργά ο γυμνός τυφλοπόντικας ή δεν γερνάει σχεδόν καθόλου;
Ο γενετιστής και βιοστατιστικός Στιβ Χόρβαθ, δημιουργός της λεγόμενης «επιγενετικής ώρας», μιας μεθόδου που μετρά τη βιολογική ηλικία των κυττάρων, εξέτασε εκατοντάδες δείγματα ιστών από αυτά τα ζώα.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι σε μοριακό επίπεδο ο οργανισμός τους τελικά γερνάει, αλλά ταυτόχρονα φαίνεται να προστατεύεται από πολλές ασθένειες που συνδέονται με την ηλικία.
Η ίδια η Μπάφενσταϊν έχει καταγράψει ένα εντυπωσιακό στατιστικό. Σε περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες μελέτης χιλιάδων ζώων, μόνο δέκα πέθαναν από καρκίνο. Όταν οι επιστήμονες τη ρωτούν ποια είναι η κύρια αιτία θανάτου των γυμνών τυφλοπόντικων, η απάντηση παραμένει αβέβαιη. «Αυτό είναι το ερώτημα του ενός εκατομμυρίου δολαρίων», λέει.
ΠΗΓΗ: National Geographic
Φωτογραφία: (Photo by Schellhorn/ullstein bild via Getty Images)
