Καταρρέει το κυβερνητικό αφήγημα για τη δημοσιονομική πολιτική, που βασίζεται στον ισχυρισμό ότι τα μεγάλα πρωτογενή πλεονάσματα οφείλονται στην καλή πορεία της οικονομίας, στο δημοσιονομικό “νοικοκύρεμα” και στην αύξηση των φορολογικών εσόδων.
Αποκαλυπτικά είναι τα προσωρινά στοιχεία εκτέλεσης του προϋπολογισμού του 2025, που δείχνουν ότι:
- Το (υπερ)πλεόνασμα οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στην δραστική περικοπή δαπανών σε σχέση με τους στόχους του προϋπολογισμού) και όχι στην υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων.
Δεν είναι κάτι πρόσκαιρο, κάποια παρέκκλιση. Δείχνει την κατεύθυνση προς την οποία κινείται η κυβερνητική πολιτική και η αφετηρία μιας νέας περιόδου κατά την οποία τα υπερπλεονάσματα θα στηρίζονται σε όλο και μεγαλύτερες περικοπές δαπανών. Η εκτίμηση αυτή αυτή επιβεβαιώνεται και από τις προβλέψεις του Πολυετούς Δημοσιονομικού Προγραμματισμού 2026-2029.
“Μνημόνιο” στις δαπάνες
Πρόκειται στην ουσία για ένα ιδιότυπο, άτυπο “μνημόνιο” για τις κοινωνικές παροχές και τις δαπάνες των υπουργείων Παιδείας, Υγείας, Πολιτισμού και Αγροτικής Ανάπτυξης.
Στα στοιχεία εκτέλεσης του Προϋπολογισμού η υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων ήταν πάντα σημαντικά μικρότερη από την υποεκτέλεση (περικοπές προγραμματισμένων) δαπανών.
- Ομως, το 2025 η συμβολή της υπεραπόδοσης εσόδων στη δημιουργία υπερπλεονάσματος, από δευτερεύουσα (αλλά σημαντική) που ήταν έως και το 2024, γίνεται πλέον αναιμική έως ανύπαρκτη: Το υπερπλεόνασμα δημιουργείται πλέον από τις περικοπές δαπανών!
Τι έγινε με τα έσοδα
Το 2025 ανάγεται σε έτος καμπής και αυτό αναδεικνύεται από τα στοιχεία της εκτέλεσης του προϋπολογισμού. Βάσει αυτών:
● Τα καθαρά έσοδα του προϋπολογισμού υστέρησαν κατά 921 εκατ. ευρώ σε σχέση με τους στόχους. Είχαμε δηλαδή – πρώτη φορά στα χρόνια μετά το 2021- υποαπόδοση στο σκέλος των εσόδων.
● Τα φορολογικά έσοδα κατέγραψαν απόδοση 451 εκατ. ευρώ πάνω από τους στόχους – πολύ μικρότερη από τα προηγούμενα χρόνια
Ετσι, όλο το βάρος της παραγωγής υπερπλεονάσματος στηρίχθηκε στην υποεκτέλεση-περικοπή δαπανών κατά 3,524 δισ.. ευρώ. Το πρωτογενές πλεόνασμα στο 12μηνο του 2025 ανήλθε σε 8.006 εκατ. ευρώ και το υπερπλεόνασμα (πλεόνασμα πάνω από τον στόχο του προϋπολογισμού) σε 2.679 εκατ. ευρώ.
Το συμπέρασμα είναι προφανές: Χωρίς τις θηριώδεις περικοπές στις δαπάνες κατά 3,5 δισ. ευρώ, όχι μόνο δεν θα υπήρχε υπερπλεόνασμα αλλά θα καταγραφόταν και υστέρηση στους στόχους του προϋπολογισμο.
Αυστηρότερη «λιτότητα» στις δαπάνες
Οι συστηματικές περικοπές δαπανών σε όλους τους προϋπολογισμούς μετά το 2021, αποδεικνύουν τη διαρκώς υψηλότερη εξάρτηση της παραγωγής υπερπλεονασμάτων από την υποεκτέλεση-περικοπή δαπανών.
Στον αντίποδα, η συμβολή των φορολογικών εσόδων περιορίστηκε δραστικά το 2025 και θα μειωθεί περαιτέρω τα επόμενα έτη, καθώς θα πέφτουν οι ρυθμοί ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας.
Ετσι, ο μόνος τρόπος να διατηρηθούν τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα είναι να εισέλθουμε σε έναν νέο μνημονιακό κύκλο περικοπής δαπανών.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι ότι ο προϋπολογισμός έχει χτιστεί επί σειρά ετών πάνω σε μια υψηλή βάση εσόδων και χαμηλή βάση δαπανών, που δεν μπορεί να συνεχιστεί στη νέα φάση, όταν θα έχει λήξει το Ταμείο Ανάκαμψης και θα μπούμε σε φάση οικονομικής επιβράδυνσης. Ετσι, θα καταστεί απολύτως αναγκαία η εφαρμογή πολιτικής αυστηρής λιτότητας στις δαπάνες
Που θα γίνουν περικοπές
Η εικόνα προκύπτει σε γενικές γραμμές από τους στόχους που καταγράφονται στον Πολυετή Δημοσιονομικό Σχεδιασμό 2026-2029. Εκεί προβλέπονται περικοπές δαπανών:
– 5,54% στη μισθοδοσία δημοσίων υπαλλήλων και εργαζομένων του δημόσιου τομέα
– 0,75% στις κοινωνικές παροχές
– 11,33% στις δαπάνες του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης
– 9,02% στις δαπάνες του υπουργείου Παιδείας
– 4,72% του υπουργείου Υγείας
– 41,28% στις δαπάνες του υπουργείου Πολιτισμού
Αν συνυπολογιστεί ο πληθωρισμός, οι περικοπές στις πραγματικές δαπάνες θα είναι πολύ μεγαλύτερες
