Ο HPV επηρεάζει και τα δύο φύλα και ευθύνεται για καρκίνους σε 11 διαφορετικές περιοχές, από τον τράχηλο της μήτρας μέχρι και το πέος.
Για την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει θέσει ως στόχο την εμβολιαστική κάλυψη έναντι του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) κατά 90% στα κορίτσια έως την ηλικία των 15 ετών έως το 2030. Στην Ελλάδα, τα πρώτα εθνικά στοιχεία σχετικά με το πόσο κοντά βρίσκεται στην επίτευξη αυτού του στόχου, δείχνουν ανεπαρκή βελτίωση και ανισότητες.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο διεθνές περιοδικό Vaccine, αξιοποίησε ανωνυμοποιημένα ψηφιακά δεδομένα από το Εθνικό Σύστημα Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης (ΗΔΙΚΑ) και το Μητρώο ΑΜΚΑ, καλύπτοντας παιδιά ηλικίας 9–15 ετών για την περίοδο 2022–2024.
Στόχος ήταν η αποτίμηση της προόδου της χώρας προς τον στόχο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για 90% πλήρη κάλυψη στα κορίτσια έως την ηλικία των 15 ετών έως το 2030.
Τα ευρήματα δείχνουν μια σαφή, αλλά ανεπαρκή, βελτίωση
Η έναρξη του εμβολιασμού (τουλάχιστον μία δόση) σε παιδιά 9–15 ετών αυξάνεται σταθερά:
- από 34,7% το 2022 σε 41,4% το 2024 στα κορίτσια και από 10,8% σε 31,4% στα αγόρια, μετά και την ένταξη των αγοριών στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων.
Ωστόσο, όταν εξετάζεται η ηλικία στην οποία ξεκινά ο εμβολιασμός, προκύπτει σαφής καθυστέρηση σε σχέση με τις εθνικές συστάσεις. Στην ηλικιακή ομάδα 9–11 ετών (που είναι η συνιστώμενη ηλικία έναρξης) το 2024 είχε λάβει τουλάχιστον μία δόση το 18,6% των κοριτσιών και το 16,6% των αγοριών.
Παράλληλα, στα κορίτσια που συμπληρώνουν το 15ο έτος ζωής σε κάθε ημερολογιακό έτος της ανάλυσης, σταθερά περίπου 6 στα 10 έχουν λάβει τουλάχιστον μία δόση HPV εμβολίου, ενώ στα αγόρια καταγράφεται ταχεία βελτίωση, με το ποσοστό εκείνων που έχουν ξεκινήσει εμβολιασμό πριν τα 15 να φτάνει κοντά στο 40% το 2024.
Αντίστοιχα, η πλήρης εμβολιαστική κάλυψη με δύο δόσεις μέχρι τα 15 έτη, στα κορίτσια αυξάνεται από 47,7% το 2022 σε περίπου 52,5% το 2024, γεγονός που σημαίνει ότι σχεδόν 1 στα 2 κορίτσια δεν έχει ολοκληρώσει το σχήμα. Στα αγόρια της ίδιας ηλικίας η πρόοδος είναι εντυπωσιακή – από 1,0% σε 27,7% την ίδια περίοδο – αλλά ακόμη μόλις 1 στα 4 αγόρια είναι πλήρως εμβολιασμένο στα 15 του.
Δείτε επίσης: Εμβόλιο κατά του HPV: Γιατί σχεδόν ο 1 στους 2 γονείς δεν το κάνει στο παιδί του
Η κάλυψη ανά περιοχή και κοινωνική ομάδα
Η ανάλυση ανά διοικητική περιφέρεια δείχνει μεγάλες διαφορές τόσο στην έναρξη όσο και στην ολοκλήρωση του εμβολιασμού. Η Κρήτη καταγράφει σταθερά τα υψηλότερα ποσοστά, ενώ οι περιφέρειες Βορείου και Νοτίου Αιγαίου εμφανίζουν τα χαμηλότερα ποσοστά, ιδιαίτερα στα παιδιά που φτάνουν τα 15 τους χρόνια. Αυτό αντανακλά γνωστές ανισότητες πρόσβασης σε υπηρεσίες πρόληψης σε νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές και υπογραμμίζει την ανάγκη για στοχευμένες δράσεις σε επίπεδο τοπικών κοινοτήτων.
Εξίσου εμφανείς είναι και οι κοινωνικές ανισότητες. Τα παιδιά και οι έφηβοι που έχουν γεννηθεί εκτός Ελλάδας εμφανίζουν σταθερά πολύ χαμηλότερα ποσοστά τόσο έναρξης όσο και ολοκλήρωσης του HPV εμβολιασμού σε σύγκριση με τους συνομηλίκους τους που έχουν γεννηθεί στη χώρα. Για παράδειγμα, ανάμεσα σε κορίτσια 9–15 ετών, η κατάλληλη έναρξη εμβολιασμού κυμαίνεται σε επίπεδα περίπου τριπλάσια για όσες έχουν γεννηθεί στην Ελλάδα σε σχέση με όσες έχουν γεννηθεί σε άλλη χώρα.
Η μελέτη αναδεικνύει, επίσης, τη στρατηγική σημασία των ψηφιακών δεδομένων υγείας για τη Δημόσια Υγεία. Η αξιοποίηση εθνικών υποδομών, όπως η ηλεκτρονική συνταγογράφηση, επιτρέπει την ακριβή και διαχρονική παρακολούθηση της εμβολιαστικής κάλυψης, τον εντοπισμό «κενών» ανά ηλικία, φύλο, περιοχή και κοινωνική ομάδα, και τη διαμόρφωση στοχευμένων παρεμβάσεων.
Δείτε επίσης: Κονδυλώματα και HPV: Πως γίνεται η διάγνωση και πώς μπορούμε να προφυλαχθούμε
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν την ανάγκη διαμόρφωσης πολιτικών που θα ενισχύουν την έγκαιρη έναρξη του εμβολιασμού και θα περιορίζουν τις γεωγραφικές και κοινωνικές ανισότητες, μέσω της ενδυνάμωσης της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, της ενημέρωσης γονέων και εφήβων, καθώς και στοχευμένων παρεμβάσεων σε νησιωτικές και ευάλωτες κοινότητες.
Σύμφωνα με πρόσφατα δεδομένα που είχαμε παρουσιάσει στο Iatropedia, κάθε χρόνο στην Ελλάδα καταγράφονται περίπου 1.100 νέα περιστατικά και 443 θάνατοι από καρκίνους που σχετίζονται με τον HPV. Αυτό σημαίνει περίπου τρεις νέες διαγνώσεις και πάνω από έναν θάνατο κάθε μέρα.
Δείτε επίσης: Καρκίνος τραχήλου της μήτρας: Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για τον προσυμπτωματικό έλεγχο
Φωτογραφία iStock
