Ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε ένα οικονομικό πρόγραμμα που υπόσχεται σχεδόν τα πάντα ταυτόχρονα: αυξήσεις σε μισθούς, 30.000 προσλήψεις εκπαιδευτικών, χαμηλότερο ΦΠΑ, δωρεάν μετακινήσεις, κοινωνική κατοικία, φάρμακα χωρίς συμμετοχή για τους συνταξιούχους, φτηνότερο ηλεκτρικό ρεύμα και ένα νέο εθνικό ταμείο σύγκλισης δισεκατομμυρίων. Ολα αυτά, σύμφωνα με την επίσημη κοστολόγηση της πλευράς Τσίπρα, χωρούν σε 7,39 δισ. ευρώ μεικτού κόστους μέσα σε τέσσερα χρόνια.
Εδώ αρχίζει το πρόβλημα. Γιατί πίσω από τον αριθμό δεν υπάρχει ακόμη δημοσιευμένος αναλυτικός πίνακας που να εξηγεί τι κοστίζει κάθε μέτρο, πότε ξεκινά, πόσο θα στοιχίσει όταν φτάσει σε πλήρη εφαρμογή και ποιο συγκεκριμένο έσοδο το χρηματοδοτεί.
Δεν βγαίνει η αριθμητική
Μόνο οι αυξήσεις σε υγεία και παιδεία, οι 30.000 εκπαιδευτικοί, οι φοιτητικές ενισχύσεις, οι δωρεάν συγκοινωνίες, οι φορολογικές ελαφρύνσεις στις οικογένειες, η κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος και ο ΦΠΑ 6% έχουν αποτιμηθεί από κυβερνητικές πηγές περίπου στα 5,6 δισ. ευρώ ετησίως σε πλήρη εφαρμογή. Δεδομένα που δεν αφορούν το σύνολο του «πακέτου Τσίπρα». Δεν έχουν υπολογιστεί πλήρως η μηδενική συμμετοχή στα φάρμακα, η φροντίδα ασθενών με άνοια, το δίκτυο κοινωνικής φροντίδας, τα σχολικά γεύματα, το στεγαστικό πρόγραμμα και κυρίως η υπόσχεση για μείωση 30% στους λογαριασμούς ρεύματος.
Το πολιτικό ερώτημα λοιπόν είναι σκληρό αλλά απλό: Πώς γίνεται ένα πρόγραμμα που δημιουργεί δισεκατομμύρια μόνιμων υποχρεώσεων να εμφανίζεται με συνολικό κόστος μόλις 7,39 δισ. ευρώ στην τετραετία; Μέχρι στιγμής κανείς δεν το έχει αποδείξει.
Κυβερνητική… λογιστική
Το γεγονός ότι η κοστολόγηση Τσίπρα δεν πείθει δεν σημαίνει αυτόματα ότι η κυβέρνηση αποκτά το δικαίωμα να απαντά με δική της… δημιουργική λογιστική. Τα 13 δισ. ευρώ ετήσιου κόστους που εμφανίστηκαν στην πρώτη κυβερνητική απάντηση δεν αντέχουν επίσης σε σοβαρό έλεγχο. Στον λογαριασμό φορτώνονται περίπου 2,9 δισ. ευρώ από αλλαγές στην προκαταβολή φόρου, παρότι πρόκειται κυρίως για εφάπαξ ταμειακή επίπτωση και όχι για μόνιμη ετήσια τρύπα. Το ίδιο πρόχειρη είναι και η αντιμετώπιση της στεγαστικής εξαγγελίας. Οι 50.000 «στεγαστικές επιλογές» κοστολογούνται περίπου σαν να πρόκειται για 50.000 νέες κατοικίες που θα κατασκευάσει και θα χρηματοδοτήσει εξ ολοκλήρου το δημόσιο, ενώ το ίδιο το σχέδιο μιλά και για κενά ακίνητα, ανακαινίσεις και αξιοποίηση δημόσιας περιουσίας. Αρα η κυβέρνηση, στην προσπάθειά της να αποδείξει ότι το πρόγραμμα είναι οικονομικά αδύνατο, κινδυνεύει να ακυρώσει τη δική της κριτική με υπερβολές.
Η ευαλωτότητα
Υπάρχουν πραγματικά σημεία στα οποία το σχέδιο Τσίπρα είναι εξαιρετικά ευάλωτο. Το χαρακτηριστικότερο είναι το νέο Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης. Ο Τσίπρας υπόσχεται 12 δισ. ευρώ πρωτογενών κεφαλαίων, μεταξύ άλλων με 1 δισ. ευρώ τον χρόνο από την Golden Visa. Μόνο που οι επενδύσεις Golden Visa δεν αποτελούν κρατικό έσοδο. Οταν ένας ξένος αγοράζει ακίνητο, τα χρήματα καταλήγουν στον ιδιώτη πωλητή και όχι στο υπουργείο Οικονομικών. Για να μεταφερθεί 1 δισ. ευρώ ετησίως σε δημόσιο ταμείο απαιτείται άλλος θεσμικός μηχανισμός, ο οποίος δεν έχει παρουσιαστεί.
Το ίδιο ισχύει και για το 1,5 δισ. ευρώ τον χρόνο από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων. Αν πρόκειται για πρόσθετο χρήμα, πρέπει να βρεθεί δημοσιονομικός χώρος. Αν πρόκειται για υπάρχον χρήμα, πρέπει να εξηγηθεί ποια άλλα έργα θα χάσουν χρηματοδότηση. Δεν γίνεται να παραβλέπουμε δε το ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο, που δεν επιτρέπει ανεξέλεγκτη αύξηση δαπανών.
Επομένως η πραγματική σύγκρουση δεν είναι ανάμεσα στα 7,39 και τα 13 δισ. ευρώ. Είναι ανάμεσα στην πολιτική προπαγάνδα και τα δημοσιονομικά. Ο Τσίπρας παρουσιάζει έναν λογαριασμό που φαίνεται υπερβολικά μικρός. Η κυβέρνηση απαντά με έναν λογαριασμό που φαίνεται υπερβολικά μεγάλος. Και οι δύο αποφεύγουν το μόνο πράγμα που θα τελείωνε τη συζήτηση: έναν πλήρη πίνακα, μέτρο προς μέτρο, έτος προς έτος, με πραγματικό κόστος και πραγματικές πηγές χρηματοδότησης. Συνεπώς η Θεσσαλονίκη δεν έβγαλε οικονομικό πρόγραμμα. Εβγαλε δύο ανταγωνιστικές εκδοχές δημιουργικής αριθμητικής.
