Η Φινλανδία, η οποία το 2012 απαιτούσε σκληρές εγγυήσεις από την Ελλάδα και την Ισπανία για να συναινέσει στα πακέτα διάσωσης, καταγράφει σήμερα το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Στοιχεία της ευρωπαϊκής στατιστικής υπηρεσίας Eurostat, από τις αρχές Σεπτεμβρίου, τοποθετούν την ανεργία στη χώρα τον Ιούλιο στο 10,5%, μπροστά πλέον από την Ισπανία με 10% και τη Σουηδία με 8,6%.
Επί σειρά ετών η φινλανδική οικονομία λειτουργούσε ως ευρωπαϊκό υπόδειγμα, διαθέτοντας ανταγωνιστικές επιχειρήσεις, αγορά εργασίας κοντά στην πλήρη απασχόληση και χαμηλό χρέος. Την περίοδο των μνημονίων, η τότε κυβέρνηση του Γίρκι Κάταϊνεν με υπουργό Οικονομικών τη Γιούτα Ούρπιλαϊνεν ζητούσε δημοσιονομική πειθαρχία από τις χώρες του Νότου, απορρίπτοντας τη βοήθεια χωρίς αυστηρούς όρους. Παράλληλα, προσπαθούσε να εμποδίσει την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να αγοράσει το χρέος τους, παρέμβαση που θα μείωνε το κόστος δανεισμού τους.
Σήμερα ωστόσο η Πορτογαλία, που δεχόταν τότε φινλανδικές πιέσεις για περικοπές, καταγράφει πλέον ανεργία κάτω από 6%, με το χρέος της στο 89% του ΑΕΠ, όσο περίπου και το φινλανδικό. Ακόμη, παρότι η Ισπανία εξακολουθεί να έχει υψηλότερο δείκτη χρέους, στο 100% του ΑΕΠ, όπως κατέγραψε η ισπανική οικονομική εφημερίδα «elEconomista», η απόσταση που τη χωρίζει από τη Φινλανδία μειώνεται διαρκώς.
Βαριές συνέπειες
Τη διαχείριση αυτής της πίεσης ανέλαβε από το 2023, όταν η χώρα μπήκε στο ΝΑΤΟ και έκτοτε εισφέρει 70-100 εκατ. ευρώ ετησίως μόνο για τη συμμετοχή στη Συμμαχία, ένας τετρακομματικός συνασπισμός, στον οποίο συμμετέχει ως δεύτερη δύναμη το εθνικιστικό Κόμμα των Φινλανδών. Η κυβέρνηση του φιλελεύθερου-συντηρητικού Εθνικού Συνασπισμού υπό τον πρωθυπουργό Πέτερι Ορπο συγκροτήθηκε με κεντρικό άξονα την οικονομία, ενσωματώνοντας βασικές θέσεις της ακροδεξιάς προκειμένου να εξασφαλίσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Ο Τούομας Ισο-Μάρκου, ερευνητής στο Φινλανδικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, εξηγεί σε ανάλυσή του ότι τα κόμματα συμφώνησαν σε εκτεταμένες περικοπές και σε μια πιο ευέλικτη αγορά εργασίας, σε συνδυασμό με την απαίτηση των εθνικιστών για αυστηρά περιοριστική πολιτική μετανάστευσης.
Το κυβερνητικό σχέδιο στηρίχτηκε εξαρχής σε πρόγραμμα λιτότητας 6 δισ. ευρώ για την τρέχουσα τετραετία, με πρόβλεψη για περικοπές επιπλέον 3 δισ. την επόμενη. Οπως σημείωνε από το 2023 ο αναλυτής Τάτου Αχπονεν στο περιοδικό «Jacobin», η προσέγγιση αυτή συνδύαζε τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές με την ακροδεξιά ατζέντα. Κάνοντας πράξη τις εξαγγελίες της το καλοκαίρι του 2024, η κυβέρνηση περιόρισε το δικαίωμα της απεργίας αλληλεγγύης, έβαλε όριο 24 ωρών στις απεργίες που στρέφονται κατά κυβερνητικών αποφάσεων και θεσμοθέτησε προσωπικό πρόστιμο 200 ευρώ για κάθε εργαζόμενο που συνεχίζει μια κινητοποίηση η οποία έχει κριθεί παράνομη από το δικαστήριο.
Ανεκπλήρωτοι στόχοι
Οι υποσχέσεις όμως για ανάπτυξη μέσα από αυτά τα μέτρα διαψεύστηκαν, με τον ειδικό οικονομικής πολιτικής Γιούσι Σίστα της δεξαμενής σκέψης Kalevi Sorsa Foundation να καταγράφει τον Ιούνιο του 2025 ότι ο στόχος για τη δημιουργία 100.000 νέων θέσεων εργασίας έμεινε ανεκπλήρωτος. Αντίθετα, οι άνεργοι αυξήθηκαν κατά περισσότερους από 50.000 μέσα στα δύο πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης. Η οικονομική επιβάρυνση μετακυλίστηκε στους πολίτες μέσα από την αύξηση του βασικού συντελεστή ΦΠΑ κατά μιάμιση ποσοστιαία μονάδα, ανεβαίνοντας στο 25,5%. Την ίδια στιγμή η κυβέρνηση μείωσε τον εταιρικό φόρο στο 18%, με ισχύ από το 2027, ενώ ανακούφισε αυτούς που αμείβονται με πάνω από 9.000 ευρώ τον μήνα, ρίχνοντας τον ανώτατο συντελεστή από 58% σε 52%.
Η απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, καθώς οι φοροελαφρύνσεις των πλουσίων ήρθαν να προστεθούν πάνω σε δύο χρόνια περικοπών στη δημόσια υγεία, την πρόνοια και στα επιδόματα των χαμηλόμισθων. Οι επικριτές της κυβέρνησης σημειώνουν ότι οι ίδιες φοροελαφρύνσεις αναμένεται να διευρύνουν τα ετήσια ελλείμματα κατά σχεδόν μία ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ, τη στιγμή που η δημοσιονομική πειθαρχία υπήρξε το επιχείρημα για την περικοπή των παροχών.
Στοιχεία της Ευαγγελικής Λουθηρανικής Εκκλησίας της Φινλανδίας έδειξαν αύξηση των αστέγων κατά σχεδόν ένα τρίτο μέσα στο 2025, πίεση που μεταφράστηκε σε πολιτικό κόστος. Η υπουργός Οικονομικών Ρίικα Πούρα, της οποίας η φωτογραφία με ένα τεράστιο ψαλίδι έγινε το σύμβολο της λιτότητας, βρέθηκε στο επίκεντρο, με το Κόμμα των Φινλανδών να πέφτει στο 8% στις ευρωεκλογές του 2024.
Δύο χρόνια αργότερα, η δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση παραμένει. Σε δημοσκόπηση της φινλανδικής δημόσιας ραδιοτηλεόρασης Yle τον περασμένο Αύγουστο, όπου οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν ποια κυβέρνηση θα ήθελαν μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2027, μόλις το 2% επέλεξε τον σημερινό συνασπισμό.
Κι όμως, ενώ το κόμμα του πρωθυπουργού έχει χάσει περίπου δυόμισι μονάδες από τον περασμένο Δεκέμβριο, πέφτοντας από το 19,6% στο 17%, ο ακροδεξιός εταίρος του ανακάμπτει. Αντί να συνεχίσει την πτωτική πορεία του, το Κόμμα των Φινλανδών ανέβηκε στο 16,3% στις εθνικές δημοσκοπήσεις στις αρχές Σεπτεμβρίου από 13,5% τον Απρίλιο. Ενδιαφέρον ωστόσο, όπως εξήγησε στο ίδιο δίκτυο ο διευθυντής ερευνών της εταιρείας Taloustutkimus Τούομο Τούρια, είναι το τι συμβαίνει με τους εργάτες. Παρότι η κυβέρνηση επέβαλε σκληρές περικοπές στα δικαιώματά τους, οι εθνικιστές κερδίζουν ξανά έδαφος στη συγκεκριμένη ομάδα. Η στήριξη που λαμβάνουν σήμερα οι εθνικιστές από την εργατική τάξη βρίσκεται πλέον στο ίδιο επίπεδο με αυτή των Σοσιαλδημοκρατών, ενός κόμματος που ιδρύθηκε το 1899 με το όνομα Εργατικό Κόμμα της Φινλανδίας και διατηρεί ως σήμερα στενή σχέση με τα συνδικάτα.
