Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το εγκεφαλικό θα μπορούσε να αποτελέσει έναν από τους επόμενους μεγάλους στόχους των θεραπειών με βλαστοκύτταρα.
Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications, δίνει ελπίδες ότι στο μέλλον ίσως γίνει δυνατή η αποκατάσταση εγκεφαλικών βλαβών που σήμερα θεωρούνται μόνιμες. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης και το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας, διαπίστωσαν ότι ειδικά νευρικά κύτταρα που δημιουργήθηκαν από βλαστοκύτταρα βοήθησαν ποντίκια να ανακτήσουν μέρος των λειτουργιών που είχαν χάσει μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο μετά από εγκεφαλικό
Το εγκεφαλικό συμβαίνει όταν διακόπτεται η ροή αίματος σε μια περιοχή του εγκεφάλου. Τότε τα εγκεφαλικά κύτταρα στερούνται οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών και αρχίζουν πολύ γρήγορα να πεθαίνουν. Σε αντίθεση με άλλα όργανα του σώματος, ο εγκέφαλος έχει περιορισμένη ικανότητα να αναγεννά κατεστραμμένο ιστό ή να αντικαθιστά τα νεκρά νευρικά κύτταρα. Για αυτό πολλοί άνθρωποι μετά από ένα εγκεφαλικό μένουν με μόνιμες δυσκολίες στην κίνηση, στην ομιλία ή στη μνήμη. Αυτή ακριβώς η δυσκολία αποκατάστασης είναι που οδηγεί εδώ και χρόνια τους επιστήμονες στην αναζήτηση νέων θεραπειών που θα μπορούσαν να βοηθήσουν τον εγκέφαλο να επιδιορθώσει μέρος των βλαβών του.
Τι έκαναν οι επιστήμονες
Στη νέα έρευνα χρησιμοποιήθηκαν νευρικά προγονικά κύτταρα, δηλαδή ανώριμα κύτταρα που μπορούν να εξελιχθούν σε διαφορετικούς τύπους νευρώνων. Τα κύτταρα αυτά δημιουργήθηκαν από ανθρώπινα κύτταρα ενηλίκων τα οποία οι επιστήμονες «επαναπρογραμμάτισαν» ώστε να αποκτήσουν ξανά ιδιότητες βλαστοκυττάρων. Με απλά λόγια, τα έκαναν ικανά να μετατραπούν σε νέο νευρικό ιστό.
Οι ερευνητές μετέφεραν αυτά τα κύτταρα στον εγκέφαλο ποντικιών μία εβδομάδα μετά το εγκεφαλικό. Η χρονική στιγμή αποδείχθηκε σημαντική, επειδή αμέσως μετά το επεισόδιο ο εγκέφαλος βρίσκεται σε κατάσταση έντονης φλεγμονής και τα νέα κύτταρα δυσκολεύονται να επιβιώσουν.
Τι συνέβη μετά τη μεταμόσχευση
Μέσα στις επόμενες εβδομάδες τα μεταμοσχευμένα κύτταρα όχι μόνο επέζησαν αλλά άρχισαν να μετατρέπονται σε λειτουργικούς νευρώνες. Πολλά εξελίχθηκαν σε κύτταρα που βοηθούν στη ρύθμιση της εγκεφαλικής δραστηριότητας και είναι απαραίτητα για τον σωστό συντονισμό της κίνησης.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν επίσης ότι τα νέα κύτταρα επικοινωνούσαν με τον υπόλοιπο εγκέφαλο και ενεργοποιούσαν μηχανισμούς που σχετίζονται με την αποκατάσταση των νευρικών συνδέσεων. Παράλληλα, γύρω από την περιοχή του εγκεφαλικού αναπτύχθηκαν περισσότερα αιμοφόρα αγγεία, μειώθηκε η φλεγμονή και ενισχύθηκε ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός, δηλαδή το φυσικό προστατευτικό σύστημα του εγκεφάλου.
Οι ερευνητές παρατήρησαν ακόμη ότι ορισμένοι από τους νέους νευρώνες ανέπτυξαν προεκτάσεις προς περιοχές που σχετίζονται με την κίνηση και την αισθητηριακή λειτουργία. Αυτό σημαίνει ότι ίσως άρχισαν να ενσωματώνονται στα υπάρχοντα εγκεφαλικά κυκλώματα.
Βελτίωση στην κίνηση των ποντικιών
Για να διαπιστώσουν αν οι αλλαγές αυτές είχαν πραγματικό αποτέλεσμα, οι επιστήμονες ανέλυσαν με ειδικά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης τον τρόπο που κινούνταν τα ποντίκια. Τα ζώα που έλαβαν τη θεραπεία άρχισαν σταδιακά να περπατούν καλύτερα και να έχουν καλύτερη ισορροπία και συντονισμό σε σχέση με όσα δεν είχαν λάβει μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων. Η βελτίωση έγινε πιο εμφανής αρκετές εβδομάδες αργότερα, κάτι που δείχνει ότι η θεραπεία ίσως βοηθά σε μακροχρόνια αποκατάσταση και όχι μόνο προσωρινά.
Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον
Παρότι τα αποτελέσματα θεωρούνται ενθαρρυντικά, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Τα πειράματα έγιναν σε γενετικά τροποποιημένα ποντίκια και δεν έχει αποδειχθεί ακόμη ότι τα νέα κύτταρα μπορούν να ενσωματωθούν με τον ίδιο τρόπο στον ανθρώπινο εγκέφαλο.
Οι ερευνητές εργάζονται επίσης πάνω στην ασφάλεια της θεραπείας, αναπτύσσοντας ειδικούς «διακόπτες ασφαλείας» ώστε τα κύτταρα να μπορούν να απενεργοποιηθούν αν παρουσιαστεί ανεξέλεγκτη ανάπτυξη. Παράλληλα εξετάζουν αν στο μέλλον η θεραπεία θα μπορεί να γίνεται χωρίς χειρουργική επέμβαση στον εγκέφαλο, ίσως μέσω των αιμοφόρων αγγείων.
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι το εγκεφαλικό μπορεί να είναι μία από τις επόμενες νευρολογικές παθήσεις στις οποίες θα δοκιμαστούν θεραπείες με βλαστοκύτταρα σε ανθρώπους. Ωστόσο θα χρειαστούν ακόμη αρκετές μελέτες μέχρι να αποδειχθεί αν η μέθοδος είναι πραγματικά ασφαλής και αποτελεσματική.
Φωτογραφία: istock
