Η κυβέρνηση του Μπένγιαμιν Νετανιάχου περνά ίσως τη σοβαρότερη εσωτερική κρίση της από την 7η Οκτωβρίου.
Για πρώτη φορά μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα, η πολιτική φθορά δεν περιορίζεται στις διεθνείς αντιδράσεις ή στην πίεση της αντιπολίτευσης, αλλά διαπερνά πλέον τον ίδιο τον πυρήνα της κυβερνητικής συμμαχίας.
Και αυτό γιατί αυτή τη στιγμή το Ισραήλ μοιάζει να ακροβατεί ανάμεσα στην επιβίωση του κυβερνητικού συνασπισμού και τις προσωπικές ατζέντες μερικών υπουργών της κυβέρνησης.
Το «αγκάθι» των υπερορθόδοξων Εβραίων
Το πρώτο πρόβλημα έχει προκύψει όχι τώρα τελευταία αλλά εδώ και μερικούς μήνες. Πρόκειται για τη στρατιωτική θητεία των υπερορθόδοξων Εβραίων, η οποία έχει εξελιχθεί σε ωρολογιακή βόμβα για τον Νετανιάχου.
Τα κόμματα των Haredim απαιτούν μόνιμη εξαίρεση των πιστών τους από τη στράτευση, την ώρα που η ισραηλινή κοινωνία βρίσκεται σε πολεμική εξάντληση και χιλιάδες έφεδροι παραμένουν επί μήνες στα μέτωπα.
Οι Haredim είναι μια βαθιά συντηρητική θρησκευτική κοινότητα που ακολουθεί αυστηρά τον εβραϊκό νόμο και διατηρεί σε μεγάλο βαθμό απομονωμένο τρόπο ζωής από την κοσμική κοινωνία.
Στο Ισραήλ αποτελούν ιδιαίτερα ισχυρή πολιτική δύναμη, κυρίως μέσω κομμάτων όπως το Shas και το United Torah Judaism, τα οποία συμμετέχουν συχνά σε κυβερνήσεις συνασπισμού και λειτουργούν ως κρίσιμοι εταίροι για τον σχηματισμό κυβερνήσεων.
Το βασικό σημείο σύγκρουσης σήμερα αφορά τη στρατιωτική τους θητεία.
Για δεκαετίες, μεγάλος αριθμός Haredim εξαιρούνταν από τη στράτευση ώστε να σπουδάζει σε θρησκευτικές σχολές (yeshivas). Όμως μετά την 7η Οκτωβρίου και τον παρατεταμένο πόλεμο στη Γάζα, ένα μεγάλο κομμάτι της ισραηλινής κοινωνίας θεωρεί πλέον άδικο να πολεμούν συνεχώς έφεδροι και κοσμικοί πολίτες ενώ δεκάδες χιλιάδες υπερορθόδοξοι παραμένουν εκτός στρατού.
Αυτό έχει μετατραπεί σε μία από τις μεγαλύτερες εσωτερικές κρίσεις της κυβέρνησης Νετανιάχου, γιατί αν πιέσει τους Haredim να στρατευθούν κινδυνεύει να χάσει τη στήριξή τους και άρα την κοινοβουλευτική πλειοψηφία του. Αν όμως συνεχίσει να τους προστατεύει πολιτικά, αυξάνεται η κοινωνική οργή μέσα στο Ισραήλ.
Για πρώτη φορά, ακόμη και βουλευτές του ίδιου του κυβερνητικού στρατοπέδου αρνούνται ανοιχτά να στηρίξουν τέτοιες ρυθμίσεις, φοβούμενοι κοινωνική έκρηξη. Το αφήγημα της «εθνικής ενότητας» που επικαλούνταν ο πρωθυπουργός του Ισραήλ μετά την 7η Οκτωβρίου, αρχίζει να καταρρέει κάτω από το βάρος των ίδιων των αντιφάσεων του συνασπισμού του.
Οι ακροδεξιοί στην άλλη πλευρά
Από τη μία πλευρά λοιπόν βρίσκονται οι υπερορθόδοξοι που ζητούν διατήρηση των προνομίων τους. Από την άλλη, οι ακροδεξιοί κυβερνητικοί εταίροι που απαιτούν ολοένα πιο ακραία πολιτική γραμμή. Και στη μέση, μια κοινωνία που βλέπει τον πόλεμο να παρατείνεται χωρίς σαφή στρατηγική εξόδου.
Ακόμη και ισραηλινά μέσα που ιστορικά στηρίζουν τη δεξιά, παραδέχονται πλέον ότι η κυβέρνηση λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός πολιτικής επιβίωσης του Νετανιάχου, παρά ως πραγματική διοίκηση του κράτους.
Οι συνεχείς εκβιασμοί των μικρών κομμάτων, οι παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις και οι εσωτερικές συγκρούσεις έχουν δημιουργήσει μία εικόνα κυβερνητικής αποσύνθεσης.
Το πιο αποκαλυπτικό όμως στοιχείο είναι ότι η κρίση δεν περιορίζεται στο παρασκήνιο. Πλέον εκδηλώνεται δημόσια, με πρωτοφανείς συγκρούσεις ακόμη και μεταξύ κορυφαίων κρατικών αξιωματούχων.
Η υπόθεση με το διεθνή στόλο αλληλεγγύης Global Sumud Flotilla προς τη Γάζα λειτούργησε ως καταλύτης.
Οι εικόνες με δεμένους και γονατισμένους ακτιβιστές από ευρωπαϊκές χώρες (ανάμεσά τους και Έλληνες πολίτες), προκάλεσαν τεράστιο διπλωματικό κόστος για το Ισραήλ. Το βίντεο που δημοσιοποίησε ο υπουργός δημόσιας Ασφάλειας Ίταμαρ Μπεν Γκβιρ, στο οποίο εμφανίζεται να χλευάζει και να βρίζει δεμένους και γονατιστούς κρατούμενους ενώ κραδαίνει την ισραηλινή σημαία, προκάλεσε κατακραυγή ακόμη και από παραδοσιακούς συμμάχους του Ισραήλ.
Το εντυπωσιακό είναι ότι αυτή τη φορά υπήρξε δημόσια αποστασιοποίηση ακόμη και από το ίδιο το ισραηλινό πολιτικό κατεστημένο.
Ο πρωθυπουργός Μπένγιαμιν Νετανιάχου αναγκάστηκε να δηλώσει επίσημα πως «ο τρόπος με τον οποίο ο υπουργός Μπεν Γκβιρ διαχειρίστηκε τους ακτιβιστές δεν συνάδει με τις αξίες και τους κανόνες του Ισραήλ». Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι έδωσε εντολή να απελαθούν οι κρατούμενοι «το συντομότερο δυνατό».
Ακόμη πιο αιχμηρός εμφανίστηκε ο υπουργός Εξωτερικών Γκίντεον Σάαρ, ο οποίος κατηγόρησε ευθέως τον Μπεν Γκβιρ ότι «προκάλεσε ζημιά στο κράτος με αυτή τη ντροπιαστική παράσταση» δηλώνοντας δημόσια απευθυνόμενος στον Γκβιρ: «Δεν είσαι το πρόσωπο του Ισραήλ».
Σύμφωνα με διεθνή μέσα, αντίστοιχη αποδοκιμασία υπήρξε και από το γραφείο του προέδρου Ισαάκ Χέρζογκ, με αμερικανικά και ισραηλινά ΜΜΕ να μιλούν για «καθολική οργή» στο εσωτερικό της πολιτικής ηγεσίας απέναντι στον Γκβιρ.
Ανυποχώρητος ο Γκβιρ
Η απάντηση του ίδιου του Μπεν Γκβιρ ήταν απολύτως ενδεικτική της κατάστασης που επικρατεί πλέον στην κυβέρνηση:
«Υπάρχουν άνθρωποι μέσα στην κυβέρνηση που ακόμη δεν έχουν καταλάβει πώς πρέπει να συμπεριφέρεσαι σε υποστηρικτές της τρομοκρατίας», δήλωσε, επιτιθέμενος ουσιαστικά τόσο στον Νετανιάχου όσο και στον Σάαρ. Και συνέχισε λέγοντας: «Το Ισραήλ σταμάτησε να είναι σάκος του μποξ. Όποιος έρχεται στη χώρα μας για να στηρίξει την τρομοκρατία και τη Χαμάς θα δέχεται χαστούκι και δεν θα γυρίζουμε και το άλλο μάγουλο».
Η σύγκρουση αυτή είναι πολύ βαθύτερη από μια προσωπική αντιπαράθεση.
Αποκαλύπτει ότι μέσα στην ίδια την κυβέρνηση υπάρχουν πλέον δύο διαφορετικές αντιλήψεις: εκείνη που προσπαθεί να διασώσει τη διεθνή εικόνα του Ισραήλ και εκείνη που θεωρεί τη δημόσια ταπείνωση αντιπάλων, ακτιβιστών ή κρατουμένων θεμιτό εργαλείο πολιτικής ισχύος.
Και το πρόβλημα για τον ισραηλινό πρωθυπουργό είναι ότι η δεύτερη τάση δεν είναι περιθωριακή. Είναι οργανικό κομμάτι της κυβέρνησής του.
Αυτός είναι και ο λόγος που η υπόθεση Μπεν Γκβιρ έχει αρχίσει να μετατρέπεται σε πολιτικό μπούμερανγκ. Όχι μόνο επειδή προκαλεί διεθνή απομόνωση, αλλά επειδή αποκαλύπτει με ωμό τρόπο από ποιές πολιτικές δυνάμεις εξαρτάται ο Νετανιάχου για να παραμείνει στην εξουσία.
Οι εικόνες με Ευρωπαίους πολίτες γονατισμένους στο έδαφος δεν δημιούργησαν απλώς διπλωματική κρίση. Έσπασαν και το τελευταίο επιχείρημα ότι οι ακραίες φωνές της ισραηλινής κυβέρνησης λειτουργούν εν γνώση της, καθώς αποδεικνύεται πως η ακροδεξιά ρητορική δεν είναι απλά μια παραφωνία της κυβέρνησης Νετανιάχου. Είναι βασικό συστατικό της πολιτικής της επιβίωσης.
