Άγιος Διονύσιος ο Αεροπαγίτης: Ο Ιερομάρτυρας Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης, Επίσκοπος Αθηνών γεννήθηκε το ένατο έτος μ.Χ. στην Αθήνα από εύπορη οικογένεια και έλαβε μια εξαιρετική κλασική ελληνική παιδεία. Κατά την παράδοση, πήγε στην Αίγυπτο, όπου σπούδασε αστρονομία στην πόλη της Ηλιουπόλεως (κοντά στο σημερινό Κάιρο).
Ήταν στην Ηλιούπολη, μαζί με τον φίλο του φιλόσοφο Απολλοφάνη όταν γινόταν η Σταύρωση του Χριστού που αν και μεσημέρι, σκοτείνιασε ο Ήλιος. “Από δε έκτης ώρας σκότος εγένετο επί πάσαν την γην έως ώρας ενάτης”(Ματ. 27,45). Ο Διονύσιος συγκλονίστηκε από το παράδοξο και ανεξήγητο αυτό φαινόμενο και αναφώνησε: «Ή Θεός πάσχει ή το πάν απόλλυται» («Ή ο Θεός υποφέρει ή αυτό είναι το τέλος του κόσμου»). Γυρίζοντας στην Αθήνα αναδείχθηκε κορυφαίος δικαστής και πρόεδρος του Αρείου Πάγου.
Όταν ο μέγας Απόστολος Παύλος, καθοδηγούμενος από το Άγιο Πνεύμα, ήλθε να κηρύξει το Ευαγγέλιο στην Αθήνα, ο Διονύσιος τον κάλεσε να λάβει τον λόγο στον Άρειο Πάγο στην Πνύκα. Κι όταν άκουσε στο κήρυγμα του να μιλά για τη Σταύρωση του Χριστού και τα σημεία που συνέβησαν μετά τον θάνατό του, ο σοφός Διονύσιος θυμήθηκε το ανεξήγητο γεγονός που συνέβη όταν βρισκόταν στην Ηλιούπολη της Αιγύπτου. Προετοιμασμένος κατ’ αυτό τον τρόπο από την θεία Πρόνοια, ο Διονύσιος και ο διδάσκαλός του Ιερόθεος άκουσαν με προθυμία τη διδασκαλία του αγίου Αποστόλου και του ζήτησαν να βαπτισθούν. Σύμφωνα με την παράδοση αρπάχθηκε θαυματουργικά από νεφέλη και παρευρέθηκε μαζί με τους Αγίους Αποστόλους, τον διδάσκαλο του Άγιο Ιερόθεο και τον Άγιο Τιμόθεο στο θείο γεγονός της Κοίμησςη της Υπεραγίας Θεοτόκου. Η ιδιαίτερη αγάπη των ιεραρχών για την Παναγία δημιούργησε μια βαθιά σχέση λατρείας του λαού των Αθηνών στο πρόσωπο της Παρθένου και Θεοτόκου. Αργότερα, κατά τον 5ο αιώνα μ.Χ., επί Ιουστινιανού Α΄ στον βράχο της Αθηναϊκής Ακροπόλεως, στον Παρθενώνα, όπου ήταν ναός αφιερωμένος στην θεά Αθηνά την Παρθένο, καθαγιάστηκε και ορίστηκε να τιμάται η Παναγία Παρθένος Θεοτόκος. Έκτοτε, η Υπεραγία Θεοτόκος, έλαβε το προσωνύμιο Αθηνιώτισσα ή Παντάνασσα ή Βασίλισσα των Αθηνών. Η Παναγία λατρεύτηκε στην Αθήνα περισσότερο από κάθε άλλο τόπο. Τα μοναστήρια και οι εκκλησίες της ήταν εκατοντάδες. Ανακηρύχθηκε, επισήμως, ως Παντάνασσα – βασίλισσα και πολιούχος των Αθηναίων. Ο Βασίλειος Βουλγαροκτόνος μετά τις νίκες του εναντίον των Βουλγάρων επισκέφθηκε την Αθήνα το 1019 και προσκύνησε την Παναγία στην Ακρόπολη, εκόσμησε δε την εκκλησία με λαμπρά και πολυτελή αναθήματα.
Η Παναγία Θεοτόκος, παρέμεινε πολιούχος της πόλεως για περισσότερο από επτά αιώνες, μέχρις ότου έπεσε στα χέρια των Φράγκων Ο Βαυαρός βασιλιάς, επί της αναλήψεως των καθηκόντων του, μετά την δολοφονία του Καποδίστρια, φρόντισε με ύπουλο τρόπο να ξερίζωσουν κυριολεκτικά την Παναθήναια λατρευτική συνήθεια των ντόπιων, προς το πρόσωπο της Μητέρας του φωτός, γκρεμίζοντας μοναστήρια κι εκκλησίες και αποδίδοντας τον Παρθενώνα σε μια παγανιστική θεώρηση.
