ΕΛΛΑΔΑ – ΤΟΥΡΚΙΑ: Σε επικίνδυνη αναθέρμανση εισέρχεται η αντιπαράθεση Ελλάδας και Τουρκίας, καθώς ο Χακάν Φιντάν επανέφερε με ιδιαίτερη ένταση το ζήτημα της στρατιωτικής παρουσίας στα ελληνικά νησιά.
ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ – ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Γιάννης Παπανικολάου
Η επίσημη θέση του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών παραμένει ότι η κυριαρχία της Ελλάδας στα νησιά του Αιγαίου είναι πλήρως κατοχυρωμένη και ότι η χώρα διαθέτει αναφαίρετο δικαίωμα άμυνας, ιδιαίτερα απέναντι σε μια υπαρκτή στρατιωτική απειλή.
Γεωστρατηγικοί αναλυτές από τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ελλάδα, οι οποίοι μίλησαν στο vimaorthodoxias.gr, συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι ένας σχεδιασμένος, γενικευμένος ελληνοτουρκικός πόλεμος δεν αποτελεί σήμερα το πιθανότερο σενάριο. Προειδοποιούν, όμως, ότι αυξάνεται ο κίνδυνος ενός περιορισμένου επεισοδίου, ενός σοβαρού ατυχήματος ή μιας κρίσης που μπορεί να ξεφύγει από τον αρχικό πολιτικό έλεγχο.
Η πρόκληση Φιντάν και η επιστροφή της «αποστρατιωτικοποίησης»
Μετά την επίσκεψή του στη Συρία, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών χαρακτήρισε τη στρατιωτικοποίηση ελληνικών νησιών «απειλή» για την Τουρκία και κατηγόρησε την Αθήνα ότι παραβιάζει συμβατικές υποχρεώσεις.
«Έχουμε πολύ σοβαρές ανησυχίες», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα έχει θέσει το ζήτημα στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και στα Ηνωμένα Έθνη.
Η Αθήνα απορρίπτει σταθερά τις τουρκικές αιτιάσεις. Επισημαίνει ότι οι συνθήκες δεν επιτρέπουν στην Τουρκία να αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία, ενώ προβάλλει το δικαίωμα νόμιμης άμυνας που προβλέπει το άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ. Στην ελληνική επιχειρηματολογία περιλαμβάνονται επίσης η παρουσία της τουρκικής Στρατιάς του Αιγαίου, η διατήρηση του casus belli από το 1995 και η μεγάλη συγκέντρωση αποβατικών και στρατιωτικών μέσων στα μικρασιατικά παράλια.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι ο Φιντάν συνδύασε τη σκληρή προειδοποίηση με έκκληση για διατήρηση της «θετικής ατμόσφαιρας». Για τους αναλυτές, αυτή η αντίφαση δεν είναι τυχαία: η Άγκυρα επιδιώκει να κρατήσει ανοικτούς τους διπλωματικούς διαύλους, χωρίς να εγκαταλείπει καμία από τις πάγιες διεκδικήσεις της.
Η εκτίμηση από τη Γαλλία: «Πίεση χωρίς άμεση επιλογή πολέμου»
Η γαλλική ανάγνωση εστιάζει στη διπλή στρατηγική της Τουρκίας: ένταση στο επίπεδο της ρητορικής και ταυτόχρονα αποφυγή μιας μετωπικής σύγκρουσης με την Ελλάδα, η οποία θα είχε απρόβλεπτες συνέπειες για το ΝΑΤΟ και την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Σύμφωνα με την εκτίμηση που μεταφέρθηκε στο ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ, ο άμεσος στόχος της Άγκυρας δεν είναι η κήρυξη πολέμου, αλλά η εμπέδωση της αντίληψης ότι στο Αιγαίο υπάρχουν πολλές «ανοικτές διαφορές». Η Τουρκία επιχειρεί με αυτόν τον τρόπο να μεταφέρει τη συζήτηση από την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ σε ένα ευρύτερο πακέτο, το οποίο περιλαμβάνει την άμυνα των νησιών, τον εναέριο χώρο και ζητήματα κυριαρχίας.
Η αμυντική συνεργασία Ελλάδας–Γαλλίας και η παρουσία των φρεγατών Belharra λειτουργούν αποτρεπτικά. Παράλληλα, όμως, η μεταβολή των συσχετισμών μπορεί να ωθήσει την Τουρκία σε εντονότερες κινήσεις επίδειξης ισχύος πριν ολοκληρωθεί πλήρως η ενίσχυση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Η γερμανική ανάγνωση: Το ΝΑΤΟ θα κινηθεί άμεσα
Ο αναλυτής από τη Γερμανία δίνει μεγαλύτερο βάρος στους μηχανισμούς αποκλιμάκωσης. Η εκτίμησή του είναι ότι Ηνωμένες Πολιτείες, Γερμανία και η ηγεσία του ΝΑΤΟ θα παρέμβουν αμέσως εάν σημειωθεί σοβαρό περιστατικό.
Αυτό μειώνει την πιθανότητα ενός πολέμου μεγάλης διάρκειας, αλλά δεν αποκλείει ένα επεισόδιο λίγων ωρών ή ημερών. Το μεγαλύτερο ρίσκο εντοπίζεται σε μια αλληλουχία λανθασμένων υπολογισμών: μια επικίνδυνη αναχαίτιση, μια αμφισβητούμενη NAVTEX, η προσέγγιση ερευνητικού σκάφους ή ένα περιστατικό γύρω από μικρό νησί θα μπορούσαν να ενεργοποιήσουν στρατιωτικές αντιδράσεις.
Η πρόσφατη προσπάθεια των δύο κυβερνήσεων να διατηρήσουν τον διάλογο αποτελεί ανάχωμα. Ωστόσο, η διαφορά ανάμεσα στη δημόσια ρητορική και στις πραγματικές επιχειρησιακές κινήσεις θα είναι ο αποφασιστικός δείκτης.
Η ελληνική εκτίμηση: Τρία σημεία που χρειάζονται προσοχή
Η ελληνική γεωστρατηγική ανάλυση ξεχωρίζει τρεις ζώνες αυξημένου κινδύνου:
- Το σύμπλεγμα του Καστελόριζου, λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας με την Τουρκία και της στρατηγικής σημασίας του στην Ανατολική Μεσόγειο.
- Την περιοχή των Δωδεκανήσων, όπου η Άγκυρα επαναφέρει συστηματικά το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης.
- Τις θαλάσσιες ζώνες νοτίως της Κρήτης και ανατολικά της Ρόδου, όπου μπορεί να εκδηλωθεί νέα αντιπαράθεση για έρευνες, καλώδια, ενεργειακά έργα ή δικαιοδοσίες.
Η ανησυχία ενισχύεται από τις τουρκικές αναφορές στην Ελλάδα και το Ισραήλ. Τούρκοι σχολιαστές ισχυρίζονται, χωρίς να παρουσιάζουν επαρκή δημόσια τεκμήρια, ότι Ισραηλινοί ειδικοί και οπλικά συστήματα βρίσκονται ήδη στα ελληνικά νησιά.
Οι ισχυρισμοί αυτοί δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως επιβεβαιωμένα γεγονότα. Αποκαλύπτουν, όμως, ότι η στρατηγική συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ έχει μετατραπεί σε κεντρικό στοιχείο της τουρκικής αντίληψης απειλής.
Πόσο πιθανός είναι τελικά ένας πόλεμος;
Το βασικό συμπέρασμα των τριών αναλύσεων είναι σαφές: δεν υπάρχουν σήμερα ενδείξεις ειλημμένης απόφασης για γενικευμένο πόλεμο Ελλάδας–Τουρκίας. Το οικονομικό, στρατιωτικό και διπλωματικό κόστος θα ήταν τεράστιο και για τις δύο χώρες, ενώ η σύγκρουση δύο κρατών-μελών του ΝΑΤΟ θα προκαλούσε βαθιά κρίση στη νοτιοανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας.
Υπάρχει, αντιθέτως, πραγματικός κίνδυνος ελεγχόμενης κρίσης ή θερμού επεισοδίου, το οποίο κάποια πλευρά μπορεί να θεωρήσει χρήσιμο ως εργαλείο πίεσης. Εκεί βρίσκεται και η μεγάλη απειλή: καμία στρατιωτική κρίση δεν παραμένει υποχρεωτικά εντός των αρχικών ορίων της.
Οι δηλώσεις Φιντάν αποτελούν επομένως κάτι περισσότερο από μια συνηθισμένη επανάληψη τουρκικών θέσεων. Εντάσσονται σε μια συνολική προσπάθεια της Άγκυρας να συνδέσει την άμυνα των ελληνικών νησιών, το Καστελόριζο και τη συνεργασία με το Ισραήλ σε ένα ενιαίο αφήγημα «απειλής».
Η επόμενη περίοδος θα κριθεί όχι μόνο από τις δηλώσεις, αλλά από όσα θα συμβούν στην πράξη: κινήσεις του τουρκικού στόλου, αεροπορική δραστηριότητα, NAVTEX, ασκήσεις και πιθανή εμφάνιση ερευνητικών σκαφών. Εκεί θα φανεί εάν η νέα παρέμβαση Φιντάν αποτελεί εργαλείο διαπραγματευτικής πίεσης ή προοίμιο μιας σοβαρότερης κρίσης στο Αιγαίο.
