Στη συνέντευξη που παραχώρησε στο iatropedia.gr, ο Daniel Dammet μάς προσκαλεί να δούμε τον κόσμο μέσα από τα δικά του μάτια. Εκεί όπου οι αριθμοί έχουν χρώματα και οι λέξεις κρύβουν μικρά σύμπαντα.
Υπάρχουν άνθρωποι που περνούν τη ζωή τους προσπαθώντας να ξεχωρίσουν. Και υπάρχουν άνθρωποι που, για χρόνια ολόκληρα, παλεύουν με όλες τους τις δυνάμεις για να μη διαφέρουν από τους άλλους. Ο Daniel Tammet ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Πριν γίνει γνωστός ως ο «ποιητής των αριθμών», ήταν ένα παιδί που ήθελε απλώς να ανήκει κάπου. Να κάνει φίλους. Να επικοινωνεί χωρίς φόβο. Να μη νιώθει «ξένος» σε έναν κόσμο που δυσκολευόταν να κατανοήσει.
Στα 25 του χρόνια διαγνώστηκε με αυτισμό και Savant Syndrome («Σύνδρομο του Σοφού»), μια διαταραχή που χαρακτηρίζεται από σοβαρές διανοητικές ανεπάρκειες αλλά και με εξαιρετικές ικανότητες σε συγκεκριμένους τομείς.
Σήμερα, ο Daniel Tammet είναι ένας πολυβραβευμένος συγγραφέας και ένας από τους ελάχιστους ανθρώπους στον κόσμο που πραγματοποιεί σύνθετους μαθηματικούς υπολογισμούς νοερά.
Το 2004, συγκλόνισε το κοινό απαγγέλλοντας από μνήμης στην Οξφόρδη 22.514 δεκαδικά ψηφία του π (μια μαθηματική σταθερά οριζόμενη ως ο λόγος της περιφέρειας προς τη διάμετρο ενός κύκλου). Έχει επίσης εντυπωσιακή ευχέρεια στις γλώσσες, τις οποίες μαθαίνει μέσα σε λίγες μόλις ημέρες.
Παράλληλα, βιώνει μια έντονη μορφή συναισθησίας, μια σπάνια νευρολογική πάθηση, από την οποία πάσχουν ελάχιστοι άνθρωποι στον κόσμο. Για τον Dammet, οι αριθμοί και οι λέξεις δεν είναι σύμβολα, αλλά χρώματα και συναισθήματα.
Τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 30 γλώσσες, ενώ συμπεριλαμβάνεται επίσημα σε λίστα με τις 100 μεγαλύτερες ιδιοφυΐες του πλανήτη.
Daniel Tammet: Όταν οι αριθμοί έχουν χρώματα και οι λέξεις κρύβουν μικρά σύμπαντα
Στη συνέντευξη που παραχώρησε στο iatropedia.gr, ο Daniel Dammet μάς προσκαλεί να δούμε τον κόσμο μέσα από τα δικά του μάτια. Μας εξηγεί τι είναι η «συναισθησία» και μας μιλά για τη μοναξιά και τη διαφορετικότητα που δεν χωρούν σε αριθμούς. Για το μικρό εκείνο παιδί που κάποτε ήθελε να μοιάζει με όλους τους άλλους. Και για τον άνθρωπο που έμαθε, χρόνια αργότερα, να αγκαλιάζει αυτό που τον έκανε διαφορετικό.
«Για πολλά χρόνια, ως παιδί, δεν γνώριζα γιατί διέφερα τόσο πολύ από τα αδέλφια μου και τους συμμαθητές μου. Αυτή η έλλειψη αυτογνωσίας καλλιεργούσε μέσα μου αισθήματα θλίψης και σύγχυσης. Όταν τελικά διαγνώστηκα, σε ηλικία 25 ετών, στο Κέντρο Αυτισμού του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, ένιωσα τεράστια ανακούφιση. Μπορούσα επιτέλους να δώσω ένα όνομα στη διαφορετικότητά μου», λέει χαρακτηριστικά ο D. Dammet.
Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη.
ΕΡ: Μέχρι τα 25 σας χρόνια νιώθατε ότι δεν ανήκετε πουθενά. Πώς καταφέρατε να συμφιλιωθείτε με τη διαφορετικότητά σας και να βρείτε τη θέση σας στον κόσμο;
D.T.: Μεγαλώνοντας στο Ανατολικό Λονδίνο τη δεκαετία του 1980, ένιωθα πάντα διαφορετικός, σαν ξένος στη χώρα μου και στη γλώσσα μου. Λέξεις όπως «αυτισμός» και «σύνδρομο του σοφού» (savant) δεν ήταν τότε ευρέως γνωστές, ούτε κατανοητές. Η ανάγνωση βιβλίων στη βιβλιοθήκη με βοήθησε να διευρύνω τους ορίζοντές μου και να αναπτύξω την ενσυναίσθησή μου. Με βοήθησε επίσης να καταλάβω ότι κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός και ότι δεν υπάρχει ένας και μοναδικός τρόπος να είσαι άνθρωπος.
Σταδιακά, η αυτοπεποίθησή μου ενισχύθηκε και έμαθα να αντιμετωπίζω τη διαφορετικότητά μου ως δώρο και όχι ως μειονέκτημα. Κατάλαβα τότε ότι δεν χρειαζόταν να αλλάξω για να μπορέσω να εξελιχθώ και να ευημερήσω, με την προϋπόθεση, βέβαια, ότι η κοινωνία θα μου επέτρεπε να ακολουθήσω τη δική μου πορεία. Ως συγγραφέας που ζει στο Παρίσι, αισθάνομαι περήφανος που τα πολυάριθμα βιβλία μου έχουν συμβάλει στην εξέλιξη της κοινωνικής αντίληψης για τους αυτιστικούς και τους νευροδιαφορετικούς άνδρες και τις γυναίκες.
ΕΡ: Πώς επηρέασε η διάγνωση του αυτισμού τον τρόπο που βλέπετε τον εαυτό σας αλλά και τον τρόπο που σας βλέπουν οι άλλοι;
D.T.: Ετικέτες όπως «αυτισμός» και «νευροδιαφορετικότητα», προσωπικά, με έχουν βοηθήσει πολύ. Για πολλά χρόνια, ως παιδί, δεν γνώριζα γιατί διέφερα τόσο πολύ από τα αδέλφια μου και τους συμμαθητές μου. Αυτή η έλλειψη αυτογνωσίας καλλιεργούσε μέσα μου αισθήματα θλίψης και σύγχυσης. Όταν τελικά διαγνώστηκα, σε ηλικία 25 ετών, στο Κέντρο Αυτισμού του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, ένιωσα τεράστια ανακούφιση. Μπορούσα επιτέλους να δώσω ένα όνομα στη διαφορετικότητά μου.
Σήμερα, καθώς πλησιάζω τα 50, έχω αρκετούς ανιψιούς που έχουν επίσης διαγνωστεί με αυτισμό και λαμβάνουν έγκαιρη ιατρική και εκπαιδευτική υποστήριξη, η οποία δεν ήταν διαθέσιμη σε εμένα όταν ήμουν παιδί. Αυτό είναι σημαντικό, γιατί η γνώση ενδυναμώνει τον άνθρωπο.
Φυσικά, κάθε χαρακτηρισμός μπορεί να μετατραπεί σε περιορισμό, εάν παγιωθεί και καταλήξει σε στερεότυπο. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους το τελευταίο μου βιβλίο, Nine Minds («Εννέα εκδοχές του νου»), επιχειρεί να εξερευνήσει τον πλούσιο εσωτερικό κόσμο εννέα ξεχωριστών ανδρών και γυναικών από όλο τον κόσμο, οι οποίοι βρίσκονται όλοι στο αυτιστικό φάσμα. Το βιβλίο αναδεικνύει τις δυσκολίες τους, αλλά και τα όνειρα, τις χαρές, τις ελπίδες, τη φαντασία και το θάρρος τους, όσα τους ενώνουν αλλά και όσα τους διαφοροποιούν. Η λογοτεχνία αποτελεί έναν τρόπο αντίστασης στα στερεότυπα κάθε είδους, και αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους γράφω.
ΕΡ: «Βλέπετε» τους αριθμούς με χρώματα, σχήματα, συναισθήματα. Θα θέλατε να μας περιγράψετε με ποιον τρόπο η συναισθησία με την οποία έχετε διαγνωστεί επηρεάζει τον τρόπο που αντιλαμβάνεστε τον κόσμο;
D.T.: Όπως πολλοί άνθρωποι στο αυτιστικό φάσμα, έτσι κι εγώ αντιλαμβάνομαι τον κόσμο διαφορετικά. Για παράδειγμα, η συναισθησία που βιώνω, δηλαδή μια ανάμειξη των αισθήσεων στον εγκέφαλό μου, έχει ως αποτέλεσμα να αντιλαμβάνομαι τις λέξεις και τους αριθμούς μέσα από χρώματα, υφές, σχήματα και συναισθήματα. Ο αριθμός 4 είναι ντροπαλός, μπλε και μυτερός. Η λέξη «tree» είναι πορτοκαλί στα αγγλικά, ενώ όταν τη βλέπω στα γαλλικά, ως «arbre», είναι κόκκινη.
Πρόκειται για μια έμφυτη κατάσταση, η οποία πιθανότατα αποτελεί παρενέργεια του αυτισμού μου και της επιληψίας που εμφάνισα στην πρώιμη παιδική ηλικία. Η συναισθησία τροφοδοτεί τη δημιουργικότητά μου ως συγγραφέα —έχω γράψει ποίηση και μυθοπλασία, καθώς και απομνημονεύματα, βιογραφίες και δοκίμια— και μου προσφέρει καθημερινά χαρά.
ΕΡ: Αν μπορούσατε να αλλάξετε ένα πράγμα στον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται και αντιμετωπίζει τη νευροδιαφορετικότητα, ποιο θα ήταν αυτό;
D.T.: Αν μπορούσα να αλλάξω ένα πράγμα στον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται τους νευροδιαφορετικούς άνδρες και τις γυναίκες, θα ήταν ο μύθος ότι είναι κατά κάποιον τρόπο μαγικά και αλλόκοτα πλάσματα, όπως παρουσιάζονται στα έργα του Βρετανού νευρολόγου και συγγραφέα Oliver Sacks.
Εδώ και πολλά χρόνια ασκώ κριτική στον τρόπο με τον οποίο ο Sacks περιέγραφε τους αυτιστικούς ανθρώπους, θεωρώντας ότι οι απεικονίσεις του ήταν μη ρεαλιστικές και επιβλαβείς. Για παράδειγμα, ισχυριζόταν ότι μπορούσαν να μετρούν αμέσως εκατοντάδες αντικείμενα —κάτι που παρουσιάστηκε αργότερα στην ταινία Rain Man, με πρωταγωνιστές τον Tom Cruise και τον Ντάστιν Χόφμαν— ή να αναγνωρίζουν πρώτους αριθμούς με 20 ψηφία.
Ένα πρόσφατο δημοσίευμα του περιοδικού The New Yorker επιβεβαίωσε την κριτική μου: ο Oliver Sacks είχε παραδεχτεί ιδιωτικά ότι είχε επινοήσει αυτές τις σκηνές στα βιβλία του. Έτσι, ορισμένα από τα κείμενα με τη μεγαλύτερη επιρροή γύρω από τον αυτισμό αποδείχθηκαν, στην πραγματικότητα, εντελώς αναληθή.
ΕΡ: Ποια ερώτηση θα θέλατε να κάνουν συχνότερα οι δημοσιογράφοι στα άτομα με αυτισμό;
D.T.: Ως συγγραφέας πλήρους απασχόλησης που βρίσκεται στο αυτιστικό φάσμα, ελπίζω πάντα οι δημοσιογράφοι να με ρωτούν για το συγγραφικό μου έργο. Η πορεία μου εκτείνεται σε δέκα βιβλία και είκοσι χρόνια. Τα έργα μου έχουν αποσπάσει πολλές διακρίσεις, έχουν συμπεριληφθεί σε πολυάριθμες διεθνείς λίστες ευπώλητων βιβλίων και έχουν μεταφραστεί σε τριάντα γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων των ελληνικών!
Ένας από τους μέντορές μου, ο Αυστραλός ποιητής Λες Μάρεϊ, ο οποίος ήταν επίσης αυτιστικός, θεωρούνταν ευρέως ως πιθανός υποψήφιος για το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Ο αυτισμός δεν αποτελεί εμπόδιο στη δημιουργική εργασία ούτε στην ανάπτυξη εξαιρετικά υψηλού επιπέδου φαντασίας.
ΕΡ: Αν είχατε μπροστά σας ένα παιδί που νιώθει διαφορετικό και σας έλεγε «το μόνο που θέλω είναι απλώς να είμαι όπως όλοι οι άλλοι», τι θα του απαντούσατε;
D.T.: Κάποτε ήμουν κι εγώ εκείνο το παιδί που δεχόταν εκφοβισμό. Γνωρίζω πώς είναι να θέλεις να μοιάζεις με όλα τα άλλα παιδιά, έστω και μόνο για να μην ξεχωρίζεις. Ωστόσο, όπως ήδη ανέφερα, εδώ και πολλά χρόνια έχω μάθει να εκτιμώ και να αγκαλιάζω τη διαφορετικότητά μου, γιατί αυτή αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτού που είμαι.
Έτσι, σε εκείνο το παιδί θα έλεγα: «άκου, στηρίξου στους φίλους και στην οικογένειά σου και αγκάλιασε όλα όσα σε κάνουν να είσαι εσύ. Μην περιορίζεις τον εαυτό σου προσπαθώντας να γίνεις ένας άχρωμος, συνηθισμένος άνθρωπος σαν όλους τους άλλους. Με τον καιρό, θα δείξεις στον κόσμο τι είσαι ικανός να καταφέρεις».
Για τον Daniel Dannet, τελικά, η μεγαλύτερη νίκη δεν είναι να ξεχωρίζει από όλους τους άλλους. Είναι να μη χρειάζεται πια να κρύβει αυτό που είναι για να νιώσει ότι ανήκει κάπου. Ίσως αυτή να είναι και η μεγαλύτερη κατάκτησή του. Ο Daniel Tammet μας διδάσκει ότι η μεγαλύτερη ελευθερία είναι τελικά να είσαι ο εαυτός σου.
http://www.facebook.com/danieltammetauthor
Φωτογραφία – Copyright: Jérôme Tabet
