Σε μια συντονισμένη κίνηση διεθνούς εμβέλειας, η Ελλάδα, η Κυπριακή Δημοκρατία, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Αίγυπτος, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν, κατέθεσαν κοινή παρέμβαση στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, καταγγέλλοντας εκ νέου το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Το κείμενο παρουσίασε επίσημα ο Έλληνας Υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, στο πλαίσιο των εργασιών του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, στο οποίο η χώρα ασκεί την προεδρία.
«Απειλή για τη σταθερότητα και τη διεθνή νομιμότητα»
Στην τοποθέτησή του εκ μέρους των έξι μερών, ο κ. Γεραπετρίτης υπογράμμισε ότι η πρόσφατη απόπειρα επικύρωσης του συμφώνου του 2019 από το λιβυκό κοινοβούλιο δυναμιτίζει την ασφάλεια στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου.
Όπως επισημάνθηκε, τέτοιες αυθαίρετες διμερείς ενέργειες θέτουν σε κίνδυνο την ίδια τη διεθνή έννομη τάξη, καθώς επιχειρούν να παρακάμψουν θεμελιώδεις κανόνες και να αγνοήσουν κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών.
Παραβίαση της UNCLOS και ανυπόστατη συμφωνία
Η κοινή δήλωση καθιστά σαφές ότι μοναδική βάση για τον καθορισμό θαλάσσιων συνόρων αποτελεί το Διεθνές Δίκαιο και συγκεκριμένα η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) μαζί με το εθιμικό δίκαιο.
Το επίμαχο σύμφωνο Άγκυρας–Τρίπολης αγνοεί προκλητικά τα γεωγραφικά δεδομένα και καταπατά τα νόμιμα δικαιώματα των παράκτιων κρατών, συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων ζωνών που δικαιούνται τα νησιά. Υπό αυτό το πρίσμα, οποιαδήποτε εσωτερική ψηφοφορία στη Λιβύη στερείται νομικής ισχύος: το μνημόνιο παραμένει εξ αρχής άκυρο, νομικά ανυπόστατο και ανίκανο να παραγάγει έννομες συνέπειες.
Προσήλωση στον διάλογο και την ομαλότητα στη Λιβύη
Παράλληλα, τα συμβαλλόμενα μέρη επανέλαβαν τη στήριξή τους στην πολιτική σταθεροποίηση και τη θεσμική ενοποίηση της Λιβύης, τονίζοντας ότι μια συνεκτική και ειρηνική χώρα συνιστά κρίσιμο παράγοντα για τη μεσογειακή ασφάλεια.
Κλείνοντας, υπογραμμίστηκε η σημασία της επίλυσης των διαφορών αποκλειστικά μέσω ειρηνικών διαβουλεύσεων. Η Αθήνα υπενθύμισε τις διμερείς επαφές που έχει ήδη εκκινήσει με τη λιβυκή πλευρά για την οριοθέτηση ζωνών στη βάση της καλής πίστης, διαμηνύοντας την πρόθεσή της να συνεχίσει αυτόν τον θεσμικό διάλογο με πλήρη σεβασμό στους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου.
Αναλυτικά η δήλωση του Γιώργου Γεραπετρίτη:
«Προβαίνω στην παρούσα δήλωση εξ ονόματος των Αιγύπτου, Κύπρου, Μπαχρέιν, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και της χώρας μου, της Ελλάδας.
Η πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει το ψευδεπίγραφο «Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο» του 2019 εγείρει σοβαρές ανησυχίες για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα. Αναδεικνύει, επίσης, μια ευρύτερη πρόκληση για τη διεθνή έννομη τάξη: την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι αυθαίρετες διμερείς συμφωνίες δεν υπονομεύουν τους καθιερωμένους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου ούτε θίγουν τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Το Διεθνές Δίκαιο και, ιδίως, η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), καθώς και το εθιμικό διεθνές δίκαιο αποτελούν το νομικό πλαίσιο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Οι κανόνες αυτοί είναι θεμελιώδους σημασίας για τη διασφάλιση της προβλεψιμότητας, της ασφάλειας δικαίου και των ειρηνικών σχέσεων μεταξύ των κρατών. Η αποδοχή διμερών συμφωνιών που παραβλέπουν τους εφαρμοστέους κανόνες και τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο, υπονομεύοντας τη διεθνή έννομη τάξη και τις αρχές στις οποίες εδράζεται η ειρηνική επίλυση των διαφορών.
Το ψευδεπίγραφο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο αντίκειται στις θεμελιώδεις αυτές αρχές. Παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα όλων των εμπλεκόμενων παράκτιων κρατών επί θαλάσσιων ζωνών, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η επακόλουθη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μεταβάλλει αυτή τη νομική πραγματικότητα. Το εν λόγω μνημόνιο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο, αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο και δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ούτε να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.
Παραμένουμε προσηλωμένοι στην επανένωση των θεσμών της Λιβύης και στην προοπτική μιας ενωμένης και ευημερούσας Λιβύης. Μια σταθερή Λιβύη, που συμμετέχει ενεργά στην περιφερειακή συνεργασία, είναι απαραίτητη για την ειρήνη και την ασφάλεια σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Η πολιτική μετάβαση της Λιβύης και οι σχέσεις της με τις γειτονικές χώρες πρέπει να διέπονται από τον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και τις σχέσεις καλής γειτονίας.
Ως κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών, έχουμε υποστηρίξει με συνέπεια την ειρηνική επίλυση των διαφορών μέσω του διαλόγου και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Στο πνεύμα αυτό, η Ελλάδα έχει διεξαγάγει διμερείς συνομιλίες με τη Λιβύη για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, με καλή πίστη και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, και εκφράζει την ετοιμότητά της να συνεχίσει τις προσπάθειες αυτές.
Ο σεβασμός του Διεθνούς Δικαίου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την περιφερειακή σταθερότητα και τη διατήρηση μιας διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες».
Στ. Λαμπρινίδης: Το τουρκολιβυκό μνημόνιο «παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών»
Η Ευρωπαϊκή Ένωση «εκφράζει την έντονη λύπη της» για την κύρωση του τουρκολιβυκού Μνημονίου Κατανόησης του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, δήλωσε ο πρέσβης της ΕΕ Σταύρος Λαμπρινίδης από την έδρα του ΟΗΕ, αμέσως μετά την εκφώνηση της κοινής δήλωσης Ελλάδας, ΗΑΕ, Μπαχρέιν, Κύπρου και Αιγύπτου από τον Υπουργό Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτη.
Ο κ. Λαμπρινίδης επανέλαβε ότι η θέση της Ένωσης είναι «σταθερή και σαφής».
«Όπως διατυπώθηκε στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2019 και επαναλήφθηκε τον Ιούνιο του 2025, το Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας», ανέφερε.
Ο κ. Λαμπρινίδης επανέλαβε τη θέση της ΕΕ ότι το μνημόνιο είναι άκυρο και ανυπόστατο και «δεν μπορεί να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη».
Τόνισε, επίσης, ότι η ΕΕ «έχει στρατηγικό συμφέρον για ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο», ζητώντας τον σεβασμό των κυριαρχικών δικαιωμάτων σύμφωνα με το ενωσιακό και το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Γκουτέρες: «Απαράδεκτες οι παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου
Σημειώνεται ότι νωρίτερα είχε προηγηθεί παρέμβαση του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, από το Κάιρο, όπου πραγματοποιεί επίσκεψη.
Ερωτηθείς για τη στάση του Οργανισμού απέναντι σε θαλάσσιες συμφωνίες που παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο, με τον δημοσιογράφο να αναφέρεται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, ο Αντόνιο Γκουτέρες ξεκαθάρισε ότι «οι παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου είναι απαράδεκτες».
Χωρίς να κατονομάσει την Τουρκία ή τη Λιβύη, υπογράμμισε ότι «οτιδήποτε δεν είναι συμβατό με τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν πρέπει να γίνεται σεβαστό ούτε να γίνεται αποδεκτό», επισημαίνοντας παράλληλα την ανάγκη «η ισχύς του νόμου να υπερισχύει του νόμου της βίας».
