Ομολογουμένως το «Το “1% στο 1%» είναι ένα εξαιρετικά εύκολο και εύπεπτο σύνθημα προς υφαρπαγή ψήφων. Ένα τοις εκατό στους πλουσιότερους. Ένα ευρώ φόρος για κάθε 100 ευρώ καθαρής περιουσίας. Απλό, καθαρό, εύκολο να χωρέσει σε μία τηλεοπτική ατάκα. Όμως ένας φόρος δεν θεσμοθετείται με σύνθημα. Η φορολογία δεν λειτουργεί με ατάκες. Γράφεται πάνω στη φορολογική βάση. Το εύηχο σύνθημα του Αλέξη Τσίπρα συνεπώς κρύβει έναν δύσκολο φόρο: κανείς ακόμη δεν ξέρει από πόσα εκατομμύρια αρχίζει το 1%, τι θα φορολογείται και ποιες επιβαρύνσεις θα καταργηθούν. Για να γίνει το «1% στο 1%» πραγματικός φόρος, πρέπει πρώτα να απαντηθούν με αριθμούς ορισμένα πολύ λιγότερο εύηχα ερωτήματα: Ποιο ακριβώς είναι το πλουσιότερο 1%; Από πόσα ευρώ περιουσίας και πάνω; Φορολογείται όλη η περιουσία ή μόνο το υπερβάλλον ποσό; Μετράει η περιουσία στην Ελλάδα ή σε ολόκληρο τον κόσμο; Πώς εντοπίζονται holdings, trusts και offshore δομές; Και, κυρίως, ποιους άλλους φόρους θα σταματήσουν να πληρώνουν όσοι υπαχθούν στη νέα «Πατριωτική Εισφορά»;
Μέχρι στιγμής γνωρίζουμε με σαφήνεια τον συντελεστή: 1%.
Το «πλουσιότερο 1%» δεν είναι ένας αριθμός στην Εφορία
Η πρώτη εντύπωση είναι ότι κάπου στην ΑΑΔΕ υπάρχει ένας κατάλογος με το πλουσιότερο 1% των Ελλήνων και αρκεί να πατηθεί ένα κουμπί. Ωστόσο μία τέτοια ταύτιση δεν υφίσταται. Ας αναφέρουμε το προφανές: Άλλο πράγμα είναι το 1% με το υψηλότερο εισόδημα και άλλο το 1% με τη μεγαλύτερη καθαρή περιουσία. Τα τελευταία πλήρη στοιχεία που έχουν χρησιμοποιηθεί από την ΑΑΔΕ για το φορολογικό έτος 2023 αφορούν 6.720.037 φορολογικές δηλώσεις.
Από αυτές:
-191.125 εμφάνιζαν εισόδημα 50.001–100.000 ευρώ,
-44.715 εισόδημα 100.001–900.000 ευρώ,
-1.499 πάνω από 900.000 ευρώ.
Το 1% των 6,72 εκατ. δηλώσεων είναι περίπου 67.200 δηλώσεις. Επομένως, εάν κάναμε κατάταξη αποκλειστικά με βάση το δηλωθέν εισόδημα, το όριο του ανώτερου 1% θα έπεφτε κάπου μέσα στο κλιμάκιο των 50.001–100.000 ευρώ. Αυτά τα στοιχεία που δεν μπορούν να αμφισβητηθούν φέρνουν στο προσκήνιο το αδόκιμο της εξαγγελίας… Ένας άνθρωπος που δηλώνει 70.000 ευρώ τον χρόνο δεν είναι αυτομάτως μέλος του πλουσιότερου 1% σε περιουσία.
Μπορεί να έχει ένα σπίτι και ένα στεγαστικό δάνειο.
Και κάποιος άλλος μπορεί να εμφανίζει πολύ χαμηλότερο ετήσιο εισόδημα αλλά να διαθέτει εκατομμύρια σε ακίνητα, μετοχές ή εταιρικές συμμετοχές. Αρα το πρώτο ερώτημα παραμένει: Από πόσα ευρώ καθαρής περιουσίας αρχίζει το 1%; Μέχρι σήμερα ο επικεφαλής της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛ.Α.Σ.) δεν έχει δώσει το συγκεκριμένο εισοδηματικό κατώφλι. Άρα έχουμε συντελεστή χωρίς κατώφλι.
Ο Zuckerberg των 1 δολαρίου
Η περίπτωση του Mark Zuckerberg είναι ίσως το καλύτερο παράδειγμα για το πόσο παραπλανητική μπορεί να είναι η ταύτιση εισοδήματος και πλούτου. Η Meta αναφέρει στην επίσημη Proxy Statement προς την αμερικανική SEC ότι για το 2025 ο Zuckerberg είχε βασικό μισθό 1 δολάριο, χωρίς bonus και χωρίς νέες μετοχικές αμοιβές. Την ίδια στιγμή εμφανίζεται ως κάτοχος περίπου 342,46 εκατ. μετοχών της Meta. Ο μισθός του λοιπόν είναι σχεδόν μηδενικός. Η περιουσιακή του θέση προφανώς όχι. Αυτό είναι ακριβώς το πεδίο στο οποίο δοκιμάζεται ένας πραγματικός φόρος πλούτου. Δεν αρκεί να βρεις τι δήλωσε κάποιος ως μισθό. Πρέπει να βρεις τι κατέχει, τι ελέγχει, μέσω ποιας δομής το κατέχει και ποια είναι η πραγματική οικονομική αξία του. Και εκεί αρχίζει η εξαγγελία να μετατρέπεται σε πομφόλυγα.
Το μεγάλο ερώτημα: Αθήνα ή… Λουξεμβούργο;
Ο πραγματικός μεγάλος πλούτος δεν βρίσκεται αναγκαστικά σε ένα ακίνητο στην Κηφισιά και έναν λογαριασμό ελληνικής τράπεζας. Μπορεί να βρίσκεται σε σε πολλαπλά χαρτοφυλάκια, όπως μετοχές εταιρειών, επενδυτικούς λογαριασμούς στο εξωτερικό, ακίνητα άλλων χωρών, σε off shore, σε funds. Εδώ εμφανίζεται το επόμενο θεμελιώδες ερώτημα: Η Πατριωτική Εισφορά θα επιβάλλεται στην ελληνική ή στην παγκόσμια περιουσία του φορολογικού κατοίκου της Ελλάδας; Ας το δούμε με την ανάλυση του ΟΟΣΑ. Όπως έχει καταγράψει η διεθνής πρακτική αναφορικά με τους φόρους καθαρής περιουσίας χρησιμοποιεί ως βασικό μοντέλο την παγκόσμια καθαρή περιουσία για τους φορολογικούς κατοίκους και την εγχώρια περιουσία για τους μη κατοίκους. Η πρόταση Τσίπρα δεν έχει ακόμη εξειδικεύσει εάν θα ακολουθήσει αυτή την αρχιτεκτονική του ΟΟΣΑ. Αν ο φόρος περιορίζεται στην Ελλάδα, τίθεται αμέσως θέμα μεταφοράς και άνισης μεταχείρισης της φορολογικής βάσης. Αν αφορά τον παγκόσμιο πλούτο, αρχίζει η ακόμη δυσκολότερη συζήτηση με το ερώτημα πώς ακριβώς θα βρεθεί και θα αποτιμηθεί;
Το «κόλπο» της holding
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα. Ο Α δεν έχει στο όνομά του ακίνητα 20 εκατ. ευρώ. Έχει όμως το 100% μιας εταιρείας συμμετοχών. Αυτή η holding κατέχει ακίνητα, μετοχές και άλλες εταιρείες αξίας εκατομμυρίων. Αραγε τι θα φορολογήσει ο Αλέξης Τσίπρας. Την ονομαστική αξία των μετοχών της holding ή τη λογιστική αξία; Μήπως την πραγματική αγοραία αξία; Θολούρα…
Υπάρχει όμως μία ακόμη πλευρά της εξαγγελίας που χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη προσοχή. Η Πατριωτική Εισφορά, όπως ανακοινώθηκε, θα επιβάλλεται, «σε αντικατάσταση των άλλων γενικών επιβαρύνσεων πάνω στην ίδια περιουσία». Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη δημοσιονομική εκκρεμότητα. Ποιες επιβαρύνσεις; Αγνωστο και επιμελώς θολό… Γιατί αν το Δημόσιο εισπράξει 1 δισ. ευρώ από τον νέο φόρο αλλά χάσει Χ εκατομμύρια από φόρους που καταργεί, το δημοσιονομικό αποτέλεσμα δεν είναι 1 δισ. ευρώ. Είναι τα νέα έσοδα μείον τα έσοδα που καταργούνται. Στοιχειώδη δημοσιονομικά ονομάζονται και τα μαθαίνει ο πρωτοετής φοιτητης των οικονομικών επιστημών
Στην περιουσία ή στο εισόδημα
Υπάρχει τέλος μια λεπτομέρεια που χάνεται πίσω από το μικρό «1». Ένας φόρος 1% στην περιουσία δεν είναι φόρος 1% στο εισόδημα. Σε περιουσία 10 εκατ. ευρώ σημαίνει ετήσια επιβάρυνση 100.000 ευρώ, εφόσον ο φόρος εφαρμόζεται σε ολόκληρη τη βάση. Αν αυτή η περιουσία αποδίδει 5% τον χρόνο, δηλαδή 500.000 ευρώ, ο φόρος πλούτου απορροφά το 20% της μικτής απόδοσης. Αν αποδίδει 2%, δηλαδή 200.000 ευρώ, απορροφά το 50% της μικτής απόδοσης. Και αν το asset δεν παράγει εκείνη τη χρονιά ταμειακή ροή, η φορολογική υποχρέωση εξακολουθεί να υπάρχει. Ο ΟΟΣΑ έχει επισημάνει ακριβώς τα προβλήματα ρευστότητας που μπορεί να προκαλέσει ένας φόρος πλούτου, ειδικά όταν συνυπάρχει με φορολογία εισοδήματος κεφαλαίου.
Οι 10 απαντήσεις που λείπουν
Η κριτική στην πρόταση Τσίπρα δεν χρειάζεται υπερβολές. Ούτε είναι σοβαρό να υποστηριχθεί ότι «οι πλούσιοι δεν μπορούν να φορολογηθούν». Η απάντηση είναι μπορούν. Υπάρχουν διεθνείς μηχανισμοί, ανταλλαγή πληροφοριών και χώρες που έχουν εφαρμόσει φόρους καθαρής περιουσίας. Το ζήτημα είναι εάν η συγκεκριμένη εξαγγελία έχει φτάσει στο σημείο στο οποίο μπορεί να ελεγχθεί πραγματικά.
Και γι’ αυτό χρειάζονται δέκα απαντήσεις ώστε να αποσαφηνιστεί:
1. Από πόσα ευρώ αρχίζει το πλουσιότερο 1%;
2. Φορολογείται όλη η περιουσία ή μόνο το υπερβάλλον;
3. Φορολογούμενος είναι το άτομο ή το νοικοκυριό;
4.Το κριτήριο είναι η υπηκοότητα ή η φορολογική κατοικία;
5. Μετρά η παγκόσμια περιουσία;
6. Πώς αντιμετωπίζονται trusts, holdings και offshore εταιρείες;
7. Πώς αποτιμώνται οι μη εισηγμένες επιχειρήσεις;
8.Ποια χρέη αφαιρούνται από τον μικτό πλούτο;
9.Ποιες σημερινές επιβαρύνσεις καταργούνται;
10. Πόσα καθαρά ευρώ θα μπουν στο δημόσιο ταμείο;
Μέχρι να δοθούν αυτές οι απαντήσεις, η Πατριωτική Εισφορά διαθέτει ένα δυνατό πολιτικό brand και έναν σαφή συντελεστή το 1%. Αυτό που δεν διαθέτει ακόμη είναι εξίσου σαφής φορολογικός μηχανισμός. Δηλαδή Ξέρουμε το 1%. Δεν ξέρουμε ακόμη ούτε ποιος ακριβώς είναι το 1%, ούτε πάνω σε ποια περιουσία θα πληρώσει το 1%, ούτε ποιους φόρους θα πάψει να πληρώνει. Μοιάζει μέσα στη θολούρα της εξαγγελίας ως επικοινωνιακή πομφόλυγα που είναι εύπεπτη για το ευρύ κοινό που ψηφίζει. Στην πράξη αποδεικνύεται σχεδόν αδύνατη…
