Η ημικρανία δεν είναι απλώς «ένας δυνατός πονοκέφαλος». Είναι μια νευρολογική διαταραχή που μπορεί να φέρει πόνο, ναυτία, ενόχληση στο φως και στους ήχους, ακόμη και παροδικές αλλαγές στην όραση. Η σωστή αναγνώριση των συμπτωμάτων και η κατάλληλη θεραπεία μπορούν να μειώσουν την επιβάρυνση στην καθημερινότητα.
Η ημικρανία εκδηλώνεται με επαναλαμβανόμενες κρίσεις. Σε αρκετούς ανθρώπους ο πόνος είναι σφύζων, σαν να «χτυπά» το κεφάλι, και εντοπίζεται περισσότερο στη μία πλευρά. Μπορεί όμως να πονά ολόκληρο το κεφάλι. Συχνά η κίνηση ή μια συνηθισμένη δραστηριότητα τον κάνει χειρότερο.
Γράφει η Χρύσα Δέδε,
Νοσηλεύτρια ΕΣΥ,
Μετεκπαίδευση σε ΜΕΘ, ΕΚΠΑ Αθηνών.
Πάρεδρος στην
Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου Για Αγγειακά Νοσήματα – ΕΜΠαΚΑΝ.
Μέλος του Ομίλου Εθελοντών κατά του Καρκίνου – ΑγκαλιάΖΩ.
Η κρίση μπορεί να συνοδεύεται από ναυτία, εμετό, ευαισθησία στο φως και στους ήχους. Χωρίς αποτελεσματική αντιμετώπιση, ο πονοκέφαλος συνήθως διαρκεί 4 έως 72 ώρες. Η ένταση και η συχνότητα ποικίλλουν: άλλος άνθρωπος έχει λίγες κρίσεις τον χρόνο και άλλος πολύ συχνότερες. Δεν χρειάζεται να εμφανίζονται όλα τα συμπτώματα για να συζητήσει κανείς με γιατρό το ενδεχόμενο ημικρανίας.
Ημικρανία – Μια κρίση δεν αρχίζει πάντα με τον πόνο
Κάποιοι παρατηρούν αλλαγές πριν αρχίσει ο πονοκέφαλος: έντονη κούραση, χασμουρητό, δυσκολία στη συγκέντρωση ή μεταβολή της διάθεσης. Δεν είναι πάντα εύκολο να καταλάβουν ότι αυτά είναι προειδοποιητικά σημάδια.
Αφού υποχωρήσει ο πόνος, μπορεί να μείνει για λίγο μια αίσθηση εξάντλησης ή «θολούρας». Έτσι, η ημικρανία σε ορισμένους επηρεάζει περισσότερες ώρες από όσες διαρκεί ο ίδιος ο πονοκέφαλος. Δεν περνούν όλοι από τα ίδια στάδια, ούτε κάθε κρίση εξελίσσεται με τον ίδιο τρόπο.
Τι είναι η αύρα;
Η αύρα είναι μια σειρά παροδικών νευρολογικών συμπτωμάτων που μπορεί να εμφανιστούν πριν ή μαζί με τον πόνο. Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι οι οπτικές αλλαγές: φωτεινές λάμψεις, γραμμές σαν ζιγκ ζαγκ ή ένα σημείο που δεν φαίνεται καθαρά. Μερικοί αισθάνονται μυρμήγκιασμα ή μούδιασμα, ενώ άλλοι δυσκολεύονται προσωρινά να βρουν τις λέξεις τους.
Τα συμπτώματα της τυπικής αύρας αναπτύσσονται συνήθως σταδιακά, υποχωρούν πλήρως και το καθένα διαρκεί κατά κανόνα 5 έως 60 λεπτά. Μπορεί να υπάρξει αύρα χωρίς να ακολουθήσει πονοκέφαλος. Ένα σύμπτωμα που εμφανίζεται ξαφνικά ή για πρώτη φορά δεν πρέπει να αποδίδεται αυτομάτως σε ημικρανία. Χρειάζεται ιατρική εκτίμηση, ιδιαίτερα αν υπάρχει αδυναμία ή διαταραχή της ομιλίας.
Τι μπορεί να πυροδοτήσει μια κρίση;
Δεν υπάρχει μία αιτία που να εξηγεί όλες τις κρίσεις. Η έλλειψη ύπνου, μια μεγάλη αλλαγή στο ωράριο, η παράλειψη γεύματος, η αφυδάτωση, το αλκοόλ ή το στρες μπορεί να σχετίζονται με επεισόδια σε ορισμένους ανθρώπους. Σε άλλους παίζουν ρόλο οι ορμονικές μεταβολές. Αρκετές κρίσεις συμβαίνουν χωρίς να μπορεί να βρεθεί συγκεκριμένο ερέθισμα.
Δεν χρειάζεται να αποκλείει κανείς προληπτικά δεκάδες τροφές ή δραστηριότητες. Πιο χρήσιμο είναι να παρατηρήσει αν υπάρχει επαναλαμβανόμενο προσωπικό μοτίβο. Η σταθερότητα στον ύπνο, τα τακτικά γεύματα και η επαρκής πρόσληψη υγρών είναι απλές συνήθειες που μπορούν να βοηθήσουν τη γενική διαχείριση της πάθησης.
Γιατί βοηθά ένα ημερολόγιο πονοκεφάλου;
Σε ένα απλό σημειωματάριο ή στο κινητό μπορεί κανείς να γράφει την ημερομηνία κάθε κρίσης, τη διάρκειά της, την ένταση του πόνου, άλλα συμπτώματα και τα φάρμακα που πήρε. Χρήσιμο είναι επίσης να σημειώνει αν η θεραπεία βοήθησε και αν υπήρξε κάποια σημαντική αλλαγή στον ύπνο ή στη ρουτίνα.
Το ημερολόγιο βοηθά τον γιατρό να καταλάβει πόσο συχνές και επιβαρυντικές είναι οι κρίσεις, αλλά και αν χρειάζεται διαφορετική θεραπεία. Μπορεί επίσης να δείξει ότι ο πονοκέφαλος έχει αρχίσει να αλλάζει ή ότι τα φάρμακα για την κρίση χρησιμοποιούνται πολύ συχνά.
Τι μπορεί να βοηθήσει την ώρα της κρίσης;
Όταν είναι εφικτό, η ξεκούραση σε ήσυχο χώρο με χαμηλό φωτισμό και η λήψη υγρών μπορεί να κάνουν την κατάσταση πιο υποφερτή. Αν υπάρχει ήδη συμφωνημένο θεραπευτικό πλάνο, είναι σημαντικό να ακολουθείται όπως έχει δοθεί από τον γιατρό. Η έγκαιρη αντιμετώπιση της κρίσης συχνά βοηθά περισσότερο από την καθυστερημένη λήψη φαρμάκου.
Υπάρχουν κατάλληλα αναλγητικά και ειδικές αντιημικρανικές θεραπείες, όπως οι τριπτάνες. Για ορισμένους ασθενείς υπάρχουν και νεότερες επιλογές που σχετίζονται με το μονοπάτι του CGRP. Δεν είναι όλα τα φάρμακα κατάλληλα για όλους: η επιλογή εξαρτάται από το ιατρικό ιστορικό, τα άλλα φάρμακα και το είδος των συμπτωμάτων.
Πότε χρειάζεται προληπτική θεραπεία;
Αν οι κρίσεις είναι συχνές, κρατούν πολύ ή επηρεάζουν σοβαρά τη ζωή του ανθρώπου, ο γιατρός μπορεί να συζητήσει θεραπεία που λαμβάνεται για να μειώσει τις μελλοντικές κρίσεις. Δεν είναι το ίδιο με το φάρμακο που παίρνει κανείς όταν ξεκινά ο πόνος. Υπάρχουν διαφορετικές προληπτικές επιλογές και η επιλογή γίνεται εξατομικευμένα.
Η συχνή λήψη φαρμάκων για την οξεία κρίση μπορεί, αντί να λύνει το πρόβλημα, να συμβάλλει σε κεφαλαλγία από κατάχρηση φαρμάκων. Όποιος διαπιστώνει ότι χρειάζεται παυσίπονα ή ειδικά φάρμακα πολλές ημέρες κάθε μήνα καλό είναι να μιλήσει με γιατρό, αντί να αυξάνει μόνος του τη συχνότητα ή τη δόση.
Πότε ένας πονοκέφαλος χρειάζεται άμεση εκτίμηση;
Ιατρική βοήθεια χρειάζεται άμεσα αν ο πονοκέφαλος εμφανιστεί ξαφνικά και γίνει πολύ έντονος μέσα σε λίγα λεπτά ή αν συνοδεύεται από νέα αδυναμία, δυσκολία στην ομιλία, σύγχυση, πυρετό με επιδείνωση ή άλλα ανησυχητικά νευρολογικά συμπτώματα. Αυτά δεν πρέπει να θεωρούνται «απλώς ημικρανία».
Επίσης, χρειάζεται αξιολόγηση όταν ένας πονοκέφαλος αλλάζει σημαντικά σε σχέση με τους προηγούμενους, γίνεται όλο και πιο συχνός ή η αύρα εμφανίζεται για πρώτη φορά ή έχει ασυνήθιστη μορφή. Η διάγνωση και το σχέδιο αντιμετώπισης ανήκουν στον γιατρό· ο ασθενής δεν χρειάζεται να περιμένει να γίνει ο πόνος ανυπόφορος για να ζητήσει βοήθεια.
Φωτογραφία: istock
