«Αρλούμπες» μπλε, καραμελέ. Ο λόγος για την τακτική της κυβέρνησης που, βλέποντας τα πράσινα τιμολόγια του Νοεμβρίου να εκτινάσσονται έως και 76%, παίζει παράταση ενόψει του προεκλογικού χειμώνα και στέλνει περίπου 3 εκατομμύρια νοικοκυριά και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην «αγκαλιά» των μπλε τιμολογίων. Ούτε καν λόγος για το τέχνασμα των επιδοτήσεων. Τι κι αν η εικόνα που μέχρι τώρα έχει διαμορφωθεί στη χονδρεμπορική αγορά δημιουργεί ερωτήματα για το κατά πόσον τα σταθερά τιμολόγια μπορούν να αποτελέσουν διατηρήσιμη και επαρκή απάντηση στη νέα ενεργειακή κρίση; Κουβέντα δεν έγινε φυσικά ούτε για τον τρόπο διαμόρφωσης της τιμής στην Ελλάδα.
Δεν πειράζει. Τη δύσκολη αυτή μα αναγκαία συζήτηση την έκανε το Documento δίνοντας τον λόγο σε ειδικούς.
Έωλο επιχείρημα
Ο Μιχάλης Χριστοδουλίδης, μηχανολόγος μηχανικός ΑΠΘ, ενεργειακός επιθεωρητής και υπεύθυνος του τομέα Ενέργειας του κινήματος Ελπίδα για τη Δημοκρατία, ξεκινά από το γεγονός ότι αυτήν τη στιγμή «η μέση τιμή στα μπλε τιμολόγια είναι φτηνότερη σε σχέση με την αντίστοιχη στα πράσινα, καθώς η διαφορά κυμαίνεται μεταξύ 30% με 35%».
Ο ίδιος στέκεται στο γεγονός ότι σύμφωνα με το κυβερνητικό αφήγημα δεν υπάρχει η ανάγκη να δράσουν δυναμικά για την ανακοπή των αυξήσεων, καθώς οι καταναλωτές έχουν την εναλλακτική επιλογή να κατευθυνθούν «σε κάποιο τιμολόγιο με κάτω από 15 λεπτά, εφόσον υπάρχουν εταιρείες που τα παρέχουν». Συμπαραστάτες σε αυτό το αφήγημα οι πάροχοι, λέει ο ενεργειακός επιθεωρητής. Δεν παραλείπει δε να αναφέρει ακόμη μια ελληνική παραδοξότητα. Ενώ η κυβέρνηση παρουσιάζει τα μπλε τιμολόγια ως λύση διά πάσαν νόσον, πολλοί καταναλωτές οι οποίοι είχαν συνάψει συμβόλαια σε μπλε τιμολόγια με τιμές υψηλότερες από τα 13 λεπτά σήμερα «δεν μπορούν να φύγουν. Είναι εγκλωβισμένοι, διότι αν φύγουν θα πληρώσουν “πέναλτι”. Αρα το κυβερνητικό επιχείρημα για προστασία μέσα από τα μπλε τιμολόγια είναι έωλο, καθώς δεν καλύπτει το σύνολο των καταναλωτών».
Ελληνική πρωτοτυπία
Πέρα από το γεγονός όμως ότι δεν διασφαλίζεται η καθολική προστασία, το Documento ρώτησε αν η πρακτική των κυβερνητικών στελεχών να στρέφουν τους καταναλωτές προς συγκεκριμένα τιμολόγια ανάλογα με τη συγκυρία αποτελεί κανονικότητα και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. «Είναι ελληνική πρωτοτυπία» απαντά ο Μιχ. Χριστοδουλίδης. Και συνεχίζει: «Σε καμία χώρα του πλανήτη δεν συμβαίνει υπουργός να παροτρύνει την καταναλωτική κοινωνία ποιο τιμολόγιο να επιλέξει». Πολλώ δε μάλλον όταν αυτό το κάνει ο ίδιος ο πρωθυπουργός: «Αυτή η πολιτική (σ.σ.: της κυβέρνησής του) επέτρεψε στη ΔΕΗ να εισάγει πρώτη ακόμα πιο ανταγωνιστικά προγράμματα για τα σταθερά της τιμολόγια», έλεγε χαρακτηριστικά στη ΔΕΘ.
Άλλο σταθερή, άλλο χαμηλή
Για τον πρόεδρο του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς (ΕΒΕΠ) Βασίλη Κορκίδη «οι νέες αυξήσεις στα πράσινα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας επιβαρύνουν ιδιαίτερα τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις χαμηλής τάσης, οι οποίες έχουν περιορισμένες δυνατότητες διαπραγμάτευσης και απορρόφησης του αυξημένου ενεργειακού κόστους. Για χιλιάδες μικρά καταστήματα, εργαστήρια, επιχειρήσεις εστίασης και παροχής υπηρεσιών, ο λογαριασμός του ρεύματος αποτελεί πλέον έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες διαμόρφωσης του λειτουργικού τους κόστους».
Πώς αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις τις αυξήσεις στα πράσινα τιμολόγια; Οπως λέει ο Β. Κορκίδης, «η μετακίνηση από τα κυμαινόμενα πράσινα στα σταθερά μπλε τιμολόγια μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός προστασίας από τις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς, προσφέροντας προβλεψιμότητα και καλύτερο οικονομικό προγραμματισμό. Ωστόσο η σταθερή τιμή δεν σημαίνει απαραίτητα και χαμηλή τιμή. Επιπλέον απαιτείται προσεκτική σύγκριση των συμβάσεων, της διάρκειας δέσμευσης, των παγίων και των ενδεχόμενων ρητρών πρόωρης αποχώρησης».
Μόνιμη μείωση
Ο ίδιος αναφέρει ότι το πραγματικό πρόβλημα των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜμΕ) «είναι το συνολικό κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας, μαζί με τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις και τις υπόλοιπες επιβαρύνσεις. Οι μικρές επιχειρήσεις δεν μπορούν να μετακυλίουν διαρκώς τις αυξήσεις στους καταναλωτές χωρίς να χάνουν ανταγωνιστικότητα και τζίρο».
Στη μεγάλη εικόνα, το ΕΒΕΠ θεωρεί αναγκαίες τη διαμόρφωση ανταγωνιστικών επαγγελματικών τιμολογίων, την ενίσχυση της διαφάνειας στις χρεώσεις, την ουσιαστική στήριξη των ενεργοβόρων ΜμΕ και την ευκολότερη πρόσβαση σε επενδύσεις εξοικονόμησης ενέργειας. Οπως σημειώνει ο Β. Κορκίδης: «Το μπλε τιμολόγιο ασφαλίζει την επιχείρηση απέναντι στις διακυμάνσεις, όχι όμως απέναντι στην ακρίβεια. Οι ΜμΕ χρειάζονται φτηνότερο ρεύμα και όχι απλώς σταθερά ακριβό ρεύμα».
Από τις ακριβότερες αγορές
Στη μεγάλη εικόνα η αύξηση των τιμών του ηλεκτρικού ρεύματος ροκανίζει σημαντικά το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Αυτό αποτυπώνεται και στα στοιχεία του πρώτου εξαμήνου του 2026 της Eurostat. Η τελευταία υπολογίζει τις τιμές του ρεύματος σε μονάδες αγοραστικής δύναμης ανά 100 PPS. Η τιμή στην Ελλάδα είναι 29, υψηλότερη από τις γειτονικές μας χώρες. Το Documento ρώτησε τον Σπύρο Μιχαλακάκη, πρώην πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο της BP Ελλάδος και ενεργειακό αναλυτή, γιατί συμβαίνει αυτό.
Ο ίδιος επιβεβαιώνει ότι η χώρα μας είναι από τις ακριβότερες αγορές προ φόρων στην Ευρώπη σε όρους αγοραστικής δύναμης. Παράλληλα διευκρινίζει ότι τα στοιχεία αφορούν το πραγματικό συνολικό κόστος «και όχι την Αγορά Επόμενης Ημέρας που συνήθως επικαλείται η κυβέρνηση και είναι μέρος του συνόλου». Αυτό σχετίζεται με το γεγονός ότι «η Ελλάδα εφάρμοσε τη προσέγγιση του Χρηματιστήριου Ενέργειας με μια σειρά σημαντικές διαφορές σε σχέση με άλλες χώρες της ΕΕ».
Ελληνική «ιδιαιτερότητα»
Η πρώτη σχετίζεται με την όπως λέει «πολύ ρηχή» προθεσμιακή αγορά που μέχρι πρόσφατα σχεδόν δεν υπήρχε. Μάλιστα, σε αντίθεση με άλλες χώρες, ένα τεράστιο μέρος της αγοράς, άνω του 70%, περνά από την ημερήσια αγορά. «Το αποτέλεσμα είναι για μια σειρά από λόγους αυξημένες τιμές» σχολιάζει ο Σπ. Μιχαλακάκης.
Επιπλέον είναι και ο τρόπος λειτουργίας της αγοράς εξισορρόπησης. Ο ενεργειακός αναλυτής διευκρινίζει ότι «πρόκειται για τις κινήσεις που κάνει ο διαχειριστής (ΑΔΜΗΕ) για τη σταθερότητα του συστήματος, που καταλήγουν στους λογαριασμούς προσαυξήσεων ΛΠ2, ΛΠ3 που πληρώνουν οι πάντες στην τιμή ανά KWh».
Η διαφορά μας σε σχέση με το εξωτερικό, συνεχίζει, είναι ότι στις περισσότερες χώρες εφαρμόζεται διαγωνιστική προαγορά ισχύος εξισορρόπησης και συναφούς ενέργειας. Ενώ η Ελλάδα καταλήγει να κάνει «αδιαφανώς» αγορά ισχύος και ενέργειας μέσα στην ίδια ημέρα. «Το αποτέλεσμα είναι τεράστια επιβάρυνση. Ενδεικτικά, λογαριασμοί προσαυξήσεων έχουν φτάσει πάνω από 30 ευρώ/MWh, ενώ είναι 2-5 ευρώ σε άλλες χώρες. Το θέμα έχει εγερθεί εδώ και χρόνια, έχει κάνει εισηγήσεις ο ΑΔΜΗΕ αλλά δεν έχει υπάρξει αλλαγή λόγω κυβερνητικής αδράνειας».
Κατάργηση με σχέδιο
Από εκεί και πέρα, το Documento πήγε τη συζήτηση ένα βήμα παραπέρα, ρωτώντας αν η «βίαιη» για πολλούς απολιγνιτοποίηση συμβάλλει στην όξυνση της ενεργειακής φτώχειας.
Σύμφωνα με τον Σπ. Μιχαλακάκη: «Με τον τρόπο που λειτουργεί το Χρηματιστήριο Ενέργειας, που όλοι πληρώνονται με την ακριβότερη τιμή, οριακή τιμή, οι τιμές καθορίζονται από το πανάκριβο φυσικό αέριο και ειδικότερα (το κατά μελέτες πιο ρυπογόνο και από τον άνθρακα) LNG. Αυτό οδηγεί στην εκτίναξη του κόστους ρεύματος, σε ενεργειακή ένδεια τα νοικοκυριά και σε απώλεια ανταγωνιστικότητας τις επιχειρήσεις».
Από την άλλη «η σύγχρονη μονάδα λιγνίτη Πτολεμαΐδα 5 έχει κόστος παραγωγής σημαντικά χαμηλότερο από το φυσικό αέριο (στις σημερινές συνθήκες 150 ευρώ/MWh έναντι πάνω από 220 των μονάδων φυσικού αερίου). Υπάρχει λοιπόν η δυνατότητα με τη λελογισμένη χρήση της να συγκρατηθούν οι τιμές».
Αντί αυτού όμως η κυβέρνηση έκλεισε σε σύντομο χρόνο όλες τις λιγνιτικές μονάδες, προχωρώντας στην αντικατάστασή τους με άλλες φυσικού αερίου, προσθέτει. Και ολοκληρώνει: «Η στρατηγικά σωστή πολιτική ήταν και είναι η κατάργηση των λιγνιτικών μονάδων, που πρέπει μακροπρόθεσμα να γίνει. Ομως όφειλε να γίνει με σχέδιο ώστε να αντικαθίστανται από τον συνδυασμό ΑΠΕ και αποθήκευσης. Αυτή είναι η μόνη στρατηγική που εξασφαλίζει και ασφάλεια εφοδιασμού και χαμηλότερο κόστος και περιβαλλοντική συμβατότητα».
Σκόπιμες μεταστροφές
Κομμάτι της «ελληνικής ιδιαιτερότητας» είναι το χαμηλό επίπεδο αποθήκευσης και μέσα σε αυτό ο αποκλεισμός των όποιων μπαταριών από την αγορά εξισορρόπησης.
Για την κυβέρνηση η «αποθήκευση είναι εθνική υπόθεση». Ωστόσο, όπως λέει στο Documento ο διδάσκων Διεθνούς Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κώστας Μελάς, υπάρχει ένα χρονολόγιο τριών πολιτικών αποφάσεων-κλειδιά των κυβερνήσεων Μητσοτάκη για την αποθήκευση που «σηματοδοτούν και αντίστοιχες ευθύνες».
Πρώτη είναι «η υποδιπλασίαση του στόχου μπαταριών μέσα στο 2023 (από 5,6 σε 3,1 GW), ενώ ταυτόχρονα ο στόχος ΑΠΕ συνέχισε να ανεβαίνει. Επειτα είναι η σταδιακή μείωση της κρατικής ενίσχυσης στους διαγωνισμούς, δηλαδή από 200.000 σε 100.000 ευρώ/MW στον β’ διαγωνισμό. Τέλος, είναι η ρητή απόφαση να σταματήσει η στήριξη μετά τον γ’ διαγωνισμό, στηριζόμενη στην εκτίμηση ότι η αγορά είναι ήδη “ώριμη”, εκτίμηση που, όπως δείχνουν τα τωρινά στοιχεία (220 MW εγκατεστημένα έναντι στόχου 4,3+ GW), αποδεικνύεται αρκετά αμφισβητούμενη».
Ετσι σταδιακά η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας εστίασε στο φυσικό αέριο, δείχνοντας κατά αυτό τον τρόπο ότι «υπάρχει και ζήτημα προτεραιοτήτων στην ενεργειακή πολιτική» αναφέρει ο Κ. Μελάς.
Δεν φαίνεται να υπάρχει ρητή εγκατάλειψη των ΑΠΕ/αποθήκευσης αναφέρει. Ωστόσο συμπληρώνει: «Η πολιτική προσοχή, ο χρόνος και το πολιτικό κεφάλαιο της ηγεσίας φαίνεται να κατευθύνονται κατά προτεραιότητα στους υδρογονάνθρακες, διαιωνίζοντας παράλληλα μεγαλύτερο ρόλο για το αέριο από όσο θα δικαιολογούσαν τα ίδια τα δεδομένα και αυτό αντικειμενικά εξυπηρετεί όσους έχουν συμφέρον στη διατήρηση υποδομών και προμηθειών αερίου».
«Απελευθερωμένη αγορά»
Την ίδια ώρα όμως οι εργαζόμενοι ζητούν φτηνή και σταθερή ηλεκτρική ενέργεια. Επομένως, μήπως το πρόβλημα ξεφεύγει από τα «ελληνικά σύνορα» και αφορά την ίδια τη λειτουργία του Χρηματιστηρίου Ενέργειας; Οπως αναφέρει στο Documento ο Γρηγόρης Λιονής, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ, υπεύθυνος του τμήματος Οικονομίας της ΚΕ, «όσο μπορεί να υπάρχει “στεγνό νερό” άλλο τόσο μπορεί να υπάρχει καλό χρηματιστήριο».
Αποσαφηνίζει ότι το «Χρηματιστήριο Ενέργειας χρειάζεται για την ενέργεια-εμπόρευμα, την αξιοποίηση της ενέργειας ως πεδίου κερδοφορίας του κεφαλαίου και νέων επενδύσεων». Σε αυτό το πλαίσιο ο ενεργειακός σχεδιασμός γίνεται αποκλειστικά με κριτήριο «την κερδοφορία του κεφαλαίου», με τις κυβερνήσεις διαχρονικά να εξυπηρετούν αυτό τον σκοπό. Ομως, όπως λέει ο Γρ. Λιονής: «Το πανάκριβο ρεύμα οφείλεται στις ακριβές επενδύσεις για την παραγωγή ηλεκτρικού από ΑΠΕ, ειδικά αν συνυπολογίσει κανείς και το κόστος δικτύου. Οφείλεται επίσης στο πανάκριβο LNG που χρησιμοποιείται ως ενέργεια “βάσης”, με μεγάλους κερδισμένους τους εφοπλιστές που το μεταφέρουν και τους ομίλους που το παράγουν (κατά βάση αμερικανικούς). Οφείλεται δηλαδή στην αντικατάσταση της φτηνής ενεργειακής παραγωγής του παρελθόντος –βασισμένης κυρίως στον λιγνίτη– με νέες “μορφές” όπως οι ΑΠΕ και το πολύ ακριβότερο φυσικό αέριο. Η ενεργειακή πολιτική της ΕΕ, που εκτινάσσει τα κέρδη των ομίλων και την ενεργειακή φτώχεια για τους λαούς, είναι άρρηκτα δεμένη με το Χρηματιστήριο Eνέργειας», αφού αυτό «είναι απαραίτητο για να συναλλάσσονται οι διαφορετικοί “παίκτες” της απελευθερωμένης ενεργειακής αγοράς».
Σύμφωνα με τον Γρ. Λιονή πρέπει να υπάρξει σύγκρουση με την πολιτική της ΕΕ και να δυναμώσει ο αγώνας ενάντια στο Xρηματιστήριο Eνέργειας. Η άμεση επίσης και πλήρης επαναλειτουργία των λιγνιτικών μονάδων, καθώς και η απόσυρση από τις κυρώσεις προς τη Ρωσία κρίνονται μεταξύ άλλων ως προαπαιτούμενα για να ανακουφιστεί ουσιαστικά ο λαός από την ενεργειακή φτώχεια.
