Το «χαστούκι» για τη φορολόγηση των εισοδημάτων ήρθε αυτήν τη φορά από τη σύγκριση 38 χωρών-μελών του ΟΟΣΑ. Σύμφωνα με ανάλυση τον International Tax Competitiveness Index 2026 που εξέδωσε το Tax Foundation (από τους πλέον αναγνωρίσιμους και επιδραστικούς ανεξάρτητους οργανισμούς οικονομικών και φορολογικών μελετών στις Ηνωμένες Πολιτείες), η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη θέση των υπό σύγκριση χωρών στη φορολόγηση στα μερίσματα και στις υπεραξίες. Αυτό σημαίνει πως το Tax Foundation θεωρεί ότι η Ελλάδα έχει ένα από τα πιο ελκυστικά, φτηνά και απλά φορολογικά συστήματα στον ΟΟΣΑ. Εδώ βρίσκεται η παγίδα. Αυτό συμβαίνει διότι η Ελλάδα είναι φορολογικός παράδεισος για τους επενδυτές, τους μετόχους και όλους όσοι εισπράττουν εισοδήματα από κεφάλαιο.
Στον γενικό πίνακα της συνολικής φορολογικής ανταγωνιστικότητας, ο οποίος συνεκτιμά όλες τις κατηγορίες φόρων –όπως την εταιρική φορολόγηση, τους φόρους επί της περιουσίας, τους φόρους κατανάλωσης και τη φορολογία φυσικών προσώπων– η Ελλάδα καταλαμβάνει συνολικά την 23η θέση ανάμεσα στα 38 κράτη. Οταν όμως η προσοχή μετατοπίζεται στη συνολική κατηγορία φορολογίας φυσικών προσώπων (Individual Taxes), η χώρα μας εμφανίζεται πράγματι στην πέμπτη θέση της παγκόσμιας κατάταξης. Η εντυπωσιακή αυτή κατάταξη χρησιμοποιήθηκε ευρέως ως τεκμήριο μιας δήθεν εξαιρετικά ευνοϊκής μεταχείρισης των Ελλήνων φορολογούμενων. Ωστόσο η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη και αποκαλύπτει σημαντική στρέβλωση. Στην κορυφή της συγκεκριμένης κατηγορίας, πάνω από την Ελλάδα (πέμπτη θέση), φιγουράρουν χώρες όπως η Εσθονία (πρώτη θέση), η Λετονία, η Ουγγαρία και η Τσεχία, οι οποίες εφαρμόζουν είτε αναλογικούς (flat-rate) συντελεστές είτε μηδενική φορολόγηση σε επανεπενδυόμενα κέρδη και μερίσματα.
Η ευνοϊκή βαθμολογία της Ελλάδας οφείλεται αποκλειστικά στην προνομιακή μεταχείριση του επενδυτικού κεφαλαίου. Συγκεκριμένα, η χώρα μας καταλαμβάνει την πρώτη θέση (σε ισοβαθμία) στην κατηγορία των υπεραξιών και των μερισμάτων (capital gains/dividends), καθώς και την πρώτη θέση (επίσης σε ισοβαθμία) στον δείκτη πολυπλοκότητας (complexity), λόγω του σταθερού και χαμηλού συντελεστή 5% στα μερίσματα. Οταν όμως η ανάλυση απομονώσει τη φορολόγηση της εργασίας και εστιάσει στον στενότερο επιμέρους δείκτη φόρου εισοδήματος (Income Tax), ο οποίος αφορά άμεσα τον μισθωτό και τον συνταξιούχο, η Ελλάδα υποχωρεί δραματικά στην 24η θέση μεταξύ των 38 χωρών. Κάτω και μετά την Ελλάδα στην 24η θέση της μισθωτής εργασίας βρίσκονται χώρες με παραδοσιακά υψηλούς οριακούς συντελεστές και ισχυρό κοινωνικό κράτος, όπως η Δανία, η Ισλανδία, το Βέλγιο, η Ιρλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Ιταλία και η Γαλλία. Αποδεικνύεται δηλαδή ότι το ελληνικό φορολογικό σύστημα προσφέρει ένα εξαιρετικά ελαφρύ πλαίσιο για το επενδυτικό κεφάλαιο, ενώ διατηρεί μια αισθητά πιεστική φορολογική επιβάρυνση για τα εισοδήματα που προέρχονται από τη μισθωτή εργασία.
Αύξηση εισπράξεων
Η πραγματική φορολογική επιβάρυνση που βίωσαν τα ελληνικά νοικοκυριά κατά την περίοδο 2022-2025 αποτυπώνεται στα αριθμητικά δεδομένα της εκτέλεσης του κρατικού προϋπολογισμού. Η αθροιστική σύγκριση της περιόδου 2022-2025 αποκαλύπτει το πραγματικό μέγεθος της δημοσιονομικής επέκτασης στις πλάτες των φυσικών προσώπων. Μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα τα ετήσια έσοδα από τον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων αυξήθηκαν κατά 4,964 δισ. ευρώ, που μεταφράζεται σε μια αύξηση της τάξεως του 44,9%. Προφανώς το σύνολο αυτών των 4,964 δισ. ευρώ δεν αποδίδεται αποκλειστικά και μόνο στη φορολογική αφαίμαξη. Ευθύνονται κατά κύριο λόγω η ισχνή αύξηση της απασχόλησης και η βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης μέσω των ηλεκτρονικών συναλλαγών. Ωστόσο, παρά την επίδραση αυτών των παραγόντων, το κεντρικό γεγονός παραμένει αναμφισβήτητο: η φορολογική είσπραξη από τα φυσικά πρόσωπα αυξήθηκε κατά 44,9% μέσα σε τρία χρόνια, την ίδια ακριβώς περίοδο που τα βασικά ονομαστικά όρια της φορολογικής κλίμακας παρέμειναν απολύτως σταθερά και καθηλωμένα.
Μηχανισμός αφαίμαξης
Για να κατανοήσει κανείς πώς η διατήρηση των φορολογικών ορίων σε σταθερά επίπεδα μετατρέπεται σε έναν αθέατο μηχανισμό αφαίμαξης του εισοδήματος, πρέπει να εξετάσει τη σχεσιακή δυναμική μεταξύ της φορολογικής κλίμακας, του πληθωρισμού και των ονομαστικών αυξήσεων των μισθών. Η κλίμακα φόρου εισοδήματος που ίσχυε στην Ελλάδα έως και το φορολογικό έτος 2025 διέθετε οριακούς συντελεστές 9%, 22%, 28%, 36% και 44%. Τα εισοδηματικά όρια ενεργοποίησης αυτών των συντελεστών ήταν τοποθετημένα στις 10.000, 20.000, 30.000 και 40.000 ευρώ αντίστοιχα. Για έναν μισθωτό χωρίς παιδιά προβλεπόταν βασική μείωση φόρου (αφορολόγητο) ύψους 777 ευρώ, η οποία άρχιζε να απομειώνεται σταδιακά για φορολογητέα εισοδήματα που υπερέβαιναν τις 12.000 ευρώ, ενώ οι ασφαλιστικές εισφορές αφαιρούνταν προηγουμένως για τον προσδιορισμό του τελικού φορολογητέου μισθού.
Την ίδια ακριβώς περίοδο η κυβέρνηση προχώρησε σε διαδοχικές αυξήσεις του ονομαστικού κατώτατου μισθού προκειμένου να αναπληρώσει μέρος των μεγάλων απωλειών που προκαλούσε το οξύ κύμα ακρίβειας. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του υπουργείου Εργασίας, η εξέλιξη του μηνιαίου μεικτού κατώτατου μισθού διαμορφώθηκε ως εξής:
- Την 1η Ιανουαρίου 2022 ανερχόταν στα 663 ευρώ.
- Την 1η Μαΐου 2022 αυξήθηκε στα 713 ευρώ.
- Την 1η Απριλίου 2023 διαμορφώθηκε στα 780 ευρώ.
- Την 1η Απριλίου 2024 ανήλθε στα 830 ευρώ.
- Την 1η Απριλίου 2025 έφτασε τα 880 ευρώ.
Η αύξηση του μηνιαίου κατώτατου μισθού από τα 713 στα 880 ευρώ αντιπροσωπεύει ονομαστική άνοδο της τάξεως του 23,4%, ενώ, αν συγκριθεί με τα 663 ευρώ των αρχών του 2022, η αύξηση φτάνει το 32,7%. Πρόκειται για σύγκριση επιπέδων του μηνιαίου κατώτατου μισθού και όχι για τη μέση ετήσια μεταβολή των συνολικών αποδοχών. Καταδεικνύει όμως το εξής παράδοξο φαινόμενο: όταν οι ονομαστικές αμοιβές των εργαζομένων αυξάνονται για να αντισταθμίσουν την αλματώδη αύξηση των τιμών στα ράφια και στην ενέργεια, αλλά τα φορολογικά όρια και οι εκπτώσεις φόρου παραμένουν απολύτως σταθερά, η εφορία απορροφά ένα όλο και μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματος.
Τα ευρήματα του ΟΟΣΑ
Η πλέον αδιάψευστη επιβεβαίωση για την οριακή μόνο βελτίωση του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος των εργαζόμενων προέρχεται από την ίδια την ετήσια έκδοση «Taxing Wages 2026» του ΟΟΣΑ, η οποία εξετάζει τα δεδομένα του φορολογικού έτους 2025. Στον πυρήνα της μελέτης του ΟΟΣΑ βρίσκεται το υπόδειγμα του άγαμου εργαζόμενου χωρίς παιδιά που αμείβεται με τον μέσο μισθό.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Γραμματείας του ΟΟΣΑ για την Ελλάδα, ο μέσος ετήσιος μεικτός μισθός αυξήθηκε από τις 25.680 ευρώ το 2024 στις 26.563 ευρώ το 2025. Πρόκειται για ονομαστική αύξηση αποδοχών κατά 3,4%. Αφαιρώντας την επίδραση του πληθωρισμού από την ονομαστική αύξηση των αποδοχών, προκύπτει ότι η πραγματική αύξηση του μέσου μισθού προ φόρων περιορίστηκε στο πενιχρό 0,5%, όταν ο πληθωρισμός έτρεξε με 2,9%. Την ίδια στιγμή ο πληθωρισμός που χρησιμοποιεί το υπόδειγμα του ΟΟΣΑ για το 2025 διαμορφώθηκε στο 2,9%. Πλέον τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα, με δεδομένο ότι με βάση τη Eurostat ο πληθωρισμός στην Ελλάδα το εννεάμηνο του 2026 ανέρχεται σε 3,37%.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο αποκαλυπτική όταν εξεταστεί η εξέλιξη της φορολογικής σφήνας (tax wedge), η οποία για το 2025 διαμορφώθηκε στο 39,3%. Η φορολογική σφήνα αποτελεί το συνολικό άθροισμα του φόρου εισοδήματος και των ασφαλιστικών εισφορών του εργαζόμενου και του εργοδότη, εκπεφρασμένο ως ποσοστό του συνολικού κόστους εργασίας. Δεν πρόκειται για άμεση παρακράτηση 39,3% από τον μεικτό μισθό, αλλά για τη συνολική επιβάρυνση που σηκώνει η εργασία. Οταν ο ΟΟΣΑ προχωρά στην αποσύνθεση της ετήσιας μεταβολής της φορολογικής σφήνας για το 2025, αποκαλύπτεται η πλήρης ακύρωση των ελαφρύνσεων:
- Η συμβολή των ασφαλιστικών εισφορών του εργαζόμενου ήταν μειωτική κατά -0,36 ποσοστιαίες μονάδες.
- Η συμβολή των ασφαλιστικών εισφορών του εργοδότη ήταν επίσης μειωτική κατά -0,34 ποσοστιαίες μονάδες.
- Αντίθετα, η συμβολή της συνιστώσας του φόρου εισοδήματος ήταν επιβαρυντική κατά 0,54 ποσοστιαίες μονάδες.
Το τελικό αποτέλεσμα ήταν μια ανεπαίσθητη μείωση της συνολικής φορολογικής σφήνας κατά μόλις 0,16 ποσοστιαίες μονάδες. Η ουσία του ευρήματος του ΟΟΣΑ είναι σαφής: η αύξηση της επιβάρυνσης που προήλθε από τον φόρο εισοδήματος –λόγω της μη τιμαριθμοποίησης των κλιμακίων και του fiscal drag– απορρόφησε σχεδόν εξ ολοκλήρου το όφελος που προσέφερε στους εργαζομένους και τις επιχειρήσεις η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών. Ετσι, η όποια μικρή πραγματική βελτίωση των αμοιβών εξανεμίστηκε από την πρόσθετη φορολογική επιβάρυνση.
Ο πληθωρισμός δοκιμάζει τις αντοχές της κοινωνίας
Η πίεση στην αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών συνεχίζει να δοκιμάζει τις αντοχές της κοινωνίας και κατά τη διάρκεια του 2026. Τα μηνιαία στοιχεία για την εξέλιξη του εναρμονισμένου πληθωρισμού της Eurostat το 2026 αποτυπώνουν τη συνεχή διακύμανση και την επιμονή των αυξήσεων στις τιμές βασικών αγαθών και υπηρεσιών. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον παρατεταμένης ακρίβειας τα συμπεράσματα για τη φορολογική πολιτική στην Ελλάδα είναι απολύτως καθαρά:
Η πέμπτη θέση της Ελλάδας στη συνολική κατηγορία φυσικών προσώπων του Tax Foundation (πίσω από χώρες όπως η Εσθονία, η Λετονία, η Ουγγαρία και η Τσεχία) συνυπάρχει με την 24η θέση στον επιμέρους δείκτη φόρου εισοδήματος (πάνω από την Ελλάδα βρίσκονται χώρες όπως η Δανία, το Βέλγιο, η Ισπανία, η Ιταλία και η Γαλλία), αποδεικνύοντας ότι το σύστημα ευνοεί το κεφάλαιο και επιβαρύνει την εργασία.
Οι εισπράξεις από τον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων εκτινάχτηκαν κατά 4,964 δισ. ευρώ (+44,9%) μεταξύ 2022 και 2025.
Τα αμετάβλητα φορολογικά όρια επέτρεψαν στο κράτος να φορολογεί ονομαστικές αυξήσεις που δόθηκαν απλώς για την αναπλήρωση του πληθωρισμού.
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η πραγματική αύξηση του μέσου μισθού προ φόρων το 2025 ήταν μόλις 0,5%, καθώς η αύξηση της συνιστώσας του φόρου εισοδήματος απορρόφησε τις μειώσεις των ασφαλιστικών εισφορών.
