Ερχεται μαύρος Νοέμβριος για τα νοικοκυριά. Η ατμομηχανή της αισχροκέρδειας έχει ήδη ζεσταθεί μέσα από τις συντριπτικές αυξήσεις στα ενεργειακά προϊόντα (καύσιμα και ηλεκτρικό ρεύμα) και η εποχή θυμίζει έντονα 2022. Το τεράστιο ζήτημα που τίθεται είναι ότι η ελληνική κοινωνία σε σχέση με το 2022 έχει υποστεί το βαρύ φορτίο του πληθωρισμού της απληστίας για επιπλέον τέσσερα χρόνια. Με βάση την ΕΛΣΤΑΤ, από τον Σεπτέμβριο του 2021 έως τον Σεπτέμβριο του 2026 τα τρόφιμα είναι συνολικά πάνω από 30% ακριβότερα.
«Ηλεκτροσόκ» στη χονδρική ρεύματος
Στην εγχώρια αγορά ηλεκτρικής ενέργειας τα καμπανάκια κινδύνου χτυπούν ήδη δυνατά. Η μέση τιμή της μεγαβατώρας στην Ελλάδα εκτινάχθηκε στα 247,82 ευρώ, καταγράφοντας το υψηλότερο επίπεδο από το 2023. Πρόκειται για μια αύξηση που ξεπερνά το 125% από τον Ιούλιο, ενώ τις βραδινές ώρες αιχμής η οριακή τιμή συστήματος άγγιξε το αστρονομικό ποσό των 406,48 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Βασικός υπαίτιος της έξαρσης είναι η εξάρτηση της ελληνικής ηλεκτροπαραγωγής από το φυσικό αέριο, το οποίο συμμετέχει έως και κατά 40% στο μείγμα και καθορίζει την τιμή με την οποία αμείβονται οι παραγωγοί. Στον ολλανδικό κόμβο TTF (κεντρικό εικονικό χρηματιστήριο της Ευρώπης) το φυσικό αέριο κατέγραψε ράλι φτάνοντας έως και τα 90,16 ευρώ ανά μεγαβατώρα, τιμή σχεδόν τριπλάσια από την προπολεμική περίοδο και αυξημένη κατά 182% σε σχέση με πέρυσι.
Την ίδια στιγμή που χώρες όπως η Ιταλία εξασφαλίζουν εγκρίσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για μηχανισμούς συγκράτησης των τιμών (με πλαφόν αναφοράς στα 59 ευρώ/MWh στο αέριο για ηλεκτροπαραγωγή), η Ελλάδα δεν έχει προχωρήσει σε αντίστοιχη διεκδίκηση. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι επιβαρύνσεις της χονδρικής μεταφέρονται με μαθηματική ακρίβεια στους καταναλωτές, προαναγγέλλοντας σημαντική αύξηση στα πράσινα τιμολόγια του Νοεμβρίου.
Νέος κύκλος ανατιμήσεων στα τρόφιμα
Σοβαρές αναταράξεις καταγράφονται και στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων. Τα διεθνή στοιχεία προειδοποιούν για νέα αυξήσεις στα τρόφιμα. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO), ο δείκτης διεθνών τιμών τροφίμων έφτασε τον Σεπτέμβριο τις 136 μονάδες, αυξημένος κατά 1,5% σε έναν μήνα και κατά 5,8% σε έναν χρόνο. Τα σιτηρά κατέγραψαν ετήσια άνοδο 17,2%, ενώ οι διεθνείς τιμές σιταριού αυξήθηκαν κατά 6,3% έναντι του Αυγούστου. Η ζάχαρη ανατιμήθηκε κατά 6,1% σε μηνιαία βάση και τα φυτικά έλαια κατά 0,9%.
Η εικόνα πάντως δεν δικαιολογεί γενικευμένες προβλέψεις ανατιμήσεων. Οι διεθνείς τιμές κρέατος υποχώρησαν κατά 1,1%, ενώ τα γαλακτοκομικά παρέμειναν σχεδόν σταθερά. Ούτε ο διεθνής δείκτης αποτελεί πρόβλεψη για την ελληνική απόδειξη του σουπερμάρκετ. Αποτυπώνει τις πιέσεις στις πρώτες ύλες, οι οποίες μεταφέρονται με διαφορετική ένταση και καθυστέρηση στην τελική κατανάλωση. Αλεύρι και αρτοσκευάσματα, ζωοτροφές και κτηνοτροφική παραγωγή, ζάχαρη και επεξεργασμένα τρόφιμα είναι οι διαδρομές μετάδοσης τις ακρίβειας στις πλάτες των νοικοκυριών.
Παράλληλα, το ενεργειακό κόστος επιβαρύνει φούρνους, ψυγεία, μεταποίηση και διανομή. Το ίδιο προϊόν μπορεί να δεχτεί πιέσεις σε περισσότερα στάδια προτού φτάσει στο ράφι. Οι πιέσεις εστιάζονται σε βασικές πρώτες ύλες και μεταφορικό κόστος:
Σιτάρι: Οι διεθνείς τιμές έχουν καταγράψει άνοδο άνω του 30%.
Θαλάσσιοι ναύλοι: Το κόστος μεταφοράς σε κρίσιμες διαδρομές έχει αυξηθεί κατά 50%, επιβαρύνοντας το διεθνές εμπόριο.
Επιθέσεις: Οι επιθέσεις σε λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας και η ανασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα αναγκάζουν τα πλοία να πραγματοποιούν μεγαλύτερους γύρους μέσω Αφρικής, αυξάνοντας τους χρόνους και τα καύσιμα.
Αυτές οι διαταραχές μεταφράζονται ήδη σε αυξήσεις τιμών παγκοσμίως (π.χ. +25% στο ψωμί στην Αίγυπτο, +40% στο μαγειρικό λάδι στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα). Επειδή οι περισσότερες βιομηχανίες τροφίμων λειτουργούν με συμβόλαια προμήθειας τριών έως έξι μηνών, ένα μεγάλο μέρος των σημερινών ανατιμήσεων αναμένεται να περάσει σταδιακά στην κατανάλωση μέσα στους επόμενους μήνες.
Προκλήσεις για την ελληνική αγροδιατροφή
Για την ελληνική οικονομία, όπου οι εξαγωγές τροφίμων αποτελούν ισχυρό πυλώνα (φτάνοντας τα 9,04 δισ. ευρώ), η νέα αυτή κρίση δημιουργεί διπλό πονοκέφαλο. Από τη μία η αύξηση του κόστους παραγωγής με τις ανατιμήσεις σε ενέργεια, ζωοτροφές και λιπάσματα επιβαρύνει άμεσα τους παραγωγούς. Από την άλλη, αφενός η πίεση στα περιθώρια κέρδους φέρνει μετακύλιση του κόστους στον καταναλωτή, αφετέρου η ανέλεγκτη από την κυβέρνηση αισχροκέρδεια οδηγεί σε φούσκωμα τιμών πάνω από τις αυξήσεις των πρώτων υλών. Από την πλευρά του ο Κυριάκος Μητσοτάκης περιμένει την έγκριση της Κομισιόν για να μοιράσει τα ψίχουλα των επιδομάτων στα νοικοκυριά.
