Νέα διπλωματική πρωτοβουλία για το πυρηνικό της πρόγραμμα φέρεται να ανέλαβε η Τεχεράνη, αποστέλλοντας πρόταση προς την Ουάσινγκτον μέσω του Κατάρ, σε μια προσπάθεια να ανοίξει ξανά ο δρόμος για διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με ανώτερο Ιρανό αξιωματούχο που επικαλείται το Reuters, η αμερικανική πλευρά εξετάζει την πρόταση, ωστόσο το Ιράν ξεκαθαρίζει ότι δεν προτίθεται να τη συζητήσει πριν ικανοποιηθούν επτά αιτήματα που έχει θέσει.
Η νέα κίνηση καταγράφεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι διπλωματικές επαφές συνεχίζονται, παρά την ένταση και τον κίνδυνο αναζωπύρωσης της σύγκρουσης. Το Κατάρ έχει αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή, μεταφέροντας μηνύματα και προτάσεις μεταξύ των δύο πλευρών, καθώς η απευθείας συνεννόηση παραμένει δύσκολη.
Το βασικό εμπόδιο, ωστόσο, δεν αφορά μόνο το περιεχόμενο μιας ενδεχόμενης συμφωνίας, αλλά και τη σειρά με την οποία θα εξεταστούν τα ζητήματα. Η Τεχεράνη θέλει να προηγηθούν συγκεκριμένες διευθετήσεις για τον αποκλεισμό, τις οικονομικές κυρώσεις και τις εξαγωγές πετρελαίου, ενώ η Ουάσινγκτον επιδιώκει το πυρηνικό πρόγραμμα να βρεθεί στο επίκεντρο των συνομιλιών από την πρώτη στιγμή.
Οι τέσσερις όροι
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μεταδίδει το Reuters, η ιρανική πλευρά έχει επιμείνει στους τελευταίους γύρους διαμεσολάβησης σε μια σειρά προϋποθέσεων, τις οποίες θεωρεί αναγκαίες πριν από την έναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Συγκεκριμένα, η Τεχεράνη ζητά:
Άρση του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, ο οποίος αποτελεί βασικό σημείο της αντιπαράθεσης.
Χαλάρωση των περιορισμών στις εξαγωγές πετρελαίου, ώστε να αποκατασταθεί η δυνατότητα της χώρας να διαθέτει το ενεργειακό της προϊόν στις διεθνείς αγορές.
Αποδέσμευση των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν παγωμένα στο εξωτερικό, ένα πάγιο αίτημα της Τεχεράνης στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τις κυρώσεις.
Διευθετήσεις για τα Στενά του Ορμούζ, το στρατηγικής σημασίας θαλάσσιο πέρασμα από το οποίο διακινείται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Το συγκεκριμένο δημοσίευμα αναφέρει ότι συνολικά τα αιτήματα είναι επτά, χωρίς, ωστόσο, να παραθέτει αναλυτικά και τα επτά σημεία. Επομένως, τα παραπάνω αποτελούν τις απαιτήσεις που κατονομάζονται στην ανταπόκριση και όχι πλήρη κατάλογο των όρων που έχει θέσει η ιρανική κυβέρνηση.
Η στάση της Τεχεράνης δείχνει ότι επιδιώκει να συνδέσει την επιστροφή στις πυρηνικές διαπραγματεύσεις με ευρύτερες οικονομικές και γεωπολιτικές διευθετήσεις. Για την ιρανική πλευρά, το ζήτημα δεν περιορίζεται στον εμπλουτισμό ουρανίου και στους περιορισμούς του πυρηνικού προγράμματος, αλλά περιλαμβάνει και την άρση των πιέσεων που δέχεται η οικονομία της χώρας.
Η διαφωνία
Η αμερικανική πλευρά επιδιώκει να τεθεί το πυρηνικό πρόγραμμα στο επίκεντρο των συνομιλιών εξαρχής. Αντίθετα, η Τεχεράνη θέλει να προηγηθούν οι διευθετήσεις για τον αποκλεισμό των λιμανιών, τις εξαγωγές πετρελαίου, τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία και τα ζητήματα που αφορούν το Ορμούζ.
Η διαφορά αυτή δημιουργεί ένα ουσιαστικό διπλωματικό αδιέξοδο. Οι δύο πλευρές δεν διαφωνούν μόνο ως προς το τι πρέπει να περιλαμβάνει μια συμφωνία, αλλά και ως προς το ποια πλευρά θα πρέπει να κάνει πρώτη τις κινήσεις που θα επιτρέψουν την επανέναρξη των συνομιλιών.
Για την Ουάσινγκτον, προτεραιότητα αποτελεί η διασφάλιση ότι το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα θα αποτελέσει αντικείμενο συγκεκριμένων δεσμεύσεων και ελέγχου. Για την Τεχεράνη, αντίθετα, η άρση των οικονομικών και εμπορικών περιορισμών αποτελεί βασική προϋπόθεση για να προχωρήσει η διαδικασία.
Ο ρόλος του Κατάρ
Η νέα ιρανική πρόταση έρχεται μετά τις πληροφορίες των New York Times ότι η Τεχεράνη εξετάζει προτάσεις που έχουν καταθέσει οι διαμεσολαβητές σχετικά με το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα της αμερικανικής εφημερίδας, η εξέταση των προτάσεων από την ιρανική πλευρά θεωρήθηκε από αξιωματούχους ένδειξη προόδου στις προσπάθειες για την αποτροπή μιας νέας πολεμικής σύγκρουσης. Η διαμεσολαβητική προσπάθεια υπό την ηγεσία του Κατάρ συνεχίζεται, χωρίς, ωστόσο, να έχει προκύψει μέχρι στιγμής οριστική απόφαση της Τεχεράνης για την αποδοχή των προτάσεων.
Η κινητικότητα αυτή δεν σημαίνει ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία ή ότι οι δύο πλευρές έχουν γεφυρώσει τις διαφορές τους. Αντιθέτως, η επιμονή του Ιράν στις προϋποθέσεις του και η αμερικανική απαίτηση να προηγηθεί η συζήτηση για το πυρηνικό πρόγραμμα δείχνουν ότι παραμένουν σημαντικά εμπόδια.
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στην απάντηση της Ουάσινγκτον και στο κατά πόσο η αμερικανική κυβέρνηση θα θεωρήσει τη νέα πρόταση κατάλληλη βάση για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία και για τη σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή, καθώς η αποτυχία των διπλωματικών προσπαθειών θα μπορούσε να διατηρήσει σε υψηλό επίπεδο την ένταση και τον κίνδυνο νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης.
