Στο προεκλογικό οπλοστάσιο της κυβέρνησης η ρητορική περί «κοινωνικής ευαισθησίας» και «οριστικής διευθέτησης αδικιών» είναι στην πρώτη γραμμή της επικοινωνιακής διαχείρισης. Είναι ο τρόπος να «γαντζωθούν» ώστε διά της παραπλάνησης να συγκρατήσουν τη δημοσκοπική κατάρρευση μιας κυβέρνησης η οποία βουλιάζει από τα σκάνδαλα και την ακρίβεια που έχει γονατίσει τα νοικοκυριά. Η πρόσφατη νομοθετική παρέμβαση για τις συντάξεις χηρείας πλασαρίστηκε από το επικοινωνιακό επιτελείο του υπουργείου Εργασίας ως το «οριστικό τέλος σε μια δεκαετή κοινωνική αδικία».
Αν φύγουμε όμως από τις επικοινωνιακές πομφόλυγες της αρμόδιας υπουργού Νίκης Κεραμέως και καταφύγουμε στην ενδελεχή ανάγνωση των διατάξεων, σε συνδυασμό με τα ευρήματα της μηνιαίας έκθεσης του συστήματος ΗΛΙΟΣ για τον Ιούλιο 2026, έχουμε την εντελώς διαφορετική πραγματικότητα. Ας δούμε το συμπέρασμα. Η κυβέρνηση επιχειρεί μια θεαματική αλχημεία: βαφτίζει μια μερική, χαμηλού κόστους, διορθωτική ρύθμιση «καθολική λύση», συνενώνει ανομοιογενείς κατηγορίες ασφαλισμένων για να διογκώσει τους αριθμούς των δήθεν «ωφελουμένων» και αφήνει έξω από το πλαίσιο προστασίας τη συντριπτική πλειονότητα των δικαιούχων. Για να κατανοήσει κανείς το μέγεθος της επικοινωνιακής υπερβολής αρκεί να απομονώσει την ουσία της ρύθμισης. Το άρθρο 91 του ν. 5322/2026 καταργεί την περικοπή μετά την τριετία (από το 70% στο 35%) για τις κύριες συντάξεις λόγω θανάτου που υπάγονται στον νόμο Βρούτση (ν. 4670/2020) ο οποίος αντέγραψε τον νόμο Κατρούγκαλου (ν. 4387/2016), στην περίπτωση που ο επιζών σύζυγος εργάζεται ή λαμβάνει δική του σύνταξη.
Τα πραγματικά δεδομένα και η επικοινωνιακή διόγκωση
Η αποκατάσταση της σύνταξης από το 35% στο 70% αφορά μόλις 8.552 συνταξιούχους, με τη μέση μηνιαία αύξηση γι’ αυτούς τους δικαιούχους να υπολογίζεται σε 470 ευρώ και το συνολικό καθαρό δημοσιονομικό κόστος να ανέρχεται σε μόλις 4 εκατ. ευρώ τον μήνα (περίπου 48 εκατ. ευρώ σε δωδεκάμηνη βάση). Επειδή όμως ο αριθμός των 8.552 δικαιούχων φαντάζει εξαιρετικά ισχνός για τα κυβερνητικά προεκλογικά αφηγήματα, το υπουργείο Εργασίας επιστράτευσε την τακτική της επικοινωνιακής διόγκωσης. Στους «ωφελούμενους» προσμετρήθηκαν περισσότεροι από 75.000 συνταξιούχοι, στους οποίους η περικοπή δεν είχε εφαρμοστεί μέχρι σήμερα λόγω διοικητικών καθυστερήσεων του e-ΕΦΚΑ, καθώς και περίπου 122.000 συνταξιούχοι που λαμβάνουν παράλληλα δική τους σύνταξη και σύνταξη θανάτου, ως προς τη διατήρηση της δεύτερης εθνικής σύνταξης.
Εδώ έγκειται η πρώτη μεγάλη λαθροχειρία. Οι 75.000 και οι 122.000 δικαιούχοι δεν βλέπουν καμία αύξηση στο εισόδημά τους. Απλώς προστατεύονται από μια ενδεχόμενη μελλοντική μείωση ή από την αναζήτηση αναδρομικών οφειλών. Η προστασία από μια κρατική παράλειψη ή η αποτροπή μιας νέας περικοπής δεν ισοδυναμεί με αυξήσεις συντάξεων.
Η κυβερνητική προσπάθεια να παρουσιαστεί η ρύθμιση ως «μεγάλη ασφαλιστική τομή» καταρρέει όταν αντιπαραβληθεί με τα συνολικά μεγέθη του ασφαλιστικού συστήματος. Η μηνιαία έκθεση ΗΛΙΟΣ του Ιουλίου 2026 αποτυπώνει το πραγματικό εύρος του πεδίου των παροχών λόγω θανάτου, το οποίο περιλαμβάνει συνολικά 1.059.010 παροχές με συνολική μηνιαία δαπάνη που φτάνει τα 465,89 εκατ. ευρώ.
Ειδικότερα, οι κύριες συντάξεις λόγω θανάτου ανέρχονται σε 661.306 με μηνιαία δαπάνη 418,85 εκατ. ευρώ, ενώ οι επικουρικές συντάξεις λόγω θανάτου φτάνουν τις 320.542 με μηνιαία δαπάνη 41,23 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, καταβάλλονται 77.162 μερίσματα λόγω θανάτου με μηνιαία δαπάνη 5,81 εκατ. ευρώ.
Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν ότι οι 8.552 συνταξιούχοι που λαμβάνουν πραγματική αύξηση αντιπροσωπεύουν μόλις το 1,29% των κύριων συντάξεων θανάτου (661.306) και το 0,8% του συνόλου των 1.059.010 καταβαλλόμενων παροχών. Παράλληλα, τα 4 εκατ. ευρώ του πρόσθετου μηνιαίου κόστους για την αποκατάσταση των 8.552 δικαιούχων αντιστοιχούν σε λιγότερο από το 1% της συνολικής μηνιαίας δαπάνης των 465,89 εκατ. ευρώ που διατίθενται για τις παροχές θανάτου (σε ετήσια βάση ανέρχεται σε 5,59 δισ. ευρώ).
Τα τέσσερα μεγάλα «κενά» της ρύθμισης
Η απόπειρα του υπουργείου Εργασίας να βαφτίσει τη ρύθμιση «οριστική λύση» σκοντάφτει πάνω σε τέσσερις κραυγαλέες παραλείψεις:
• Θεσμική αμετρία των αναδρομικών: Το άρθρο 91 ορίζει ότι διαγράφονται οι οφειλές όσων δεν είχαν υποστεί την περικοπή και γλιτώνουν τους καταλογισμούς, αλλά δεν υπάρχει καμία απολύτως πρόβλεψη για την επιστροφή των χρημάτων που παρακρατήθηκαν από τους 8.552 συνταξιούχους κατά τα προηγούμενα έτη, καθώς η ρύθμιση ισχύει αυστηρά για τις συντάξεις Σεπτεμβρίου 2026 και εφεξής.
• Εκτός ρύθμισης 320.542 επικουρικές συντάξεις: Το άρθρο 91 αναφέρεται ρητά και περιοριστικά στις κύριες συντάξεις, προσπερνώντας το γεγονός ότι οι 320.542 επικουρικές συντάξεις λόγω θανάτου (με μέση σύνταξη μόλις 128,62 ευρώ) συνεχίζουν να υφίστανται περικοπές μετά την τριετία.
•«Ξεχασμένες» δεκάδες χιλιάδες παλιές συντάξεις: Ο νόμος 5322/2026 αφορά αποκλειστικά τις συντάξεις του ν. 4387/2016 (νόμος Κατρούγκαλου που αντέγραψε ο νόμος Βρούτση), αφήνοντας εκτός περίπου 60.000 παλαιές συντάξεις χηρείας (προ 13ης Μαΐου 2016) που διέπονται από το προγενέστερο καθεστώς των επιμέρους ταμείων.
• Πρώην ΟΓΑ: Παρά τις διακηρύξεις, το καθεστώς που διέπει τους συνταξιούχους χηρείας του πρώην ΟΓΑ παραμένει ασαφές λόγω εμπλοκής ειδικών διατάξεων για τις οποίες ο e-ΕΦΚΑ δεν παρέχει διασταυρωμένα στοιχεία.
