Τραμπ – Ερντογάν: Πολιτικοί και γεωστρατηγικοί αναλυτές μιλούν στο VimaOrthodoxias.gr για τα εξοπλιστικά σχέδια της Άγκυρας, την επιστροφή των F-16 στο τραπέζι και τις ισορροπίες Ελλάδας–Τουρκίας
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο δημιουργεί η προσπάθεια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αξιοποιήσει την ιδιαίτερη προσωπική σχέση του με τον Ντόναλντ Τραμπ, προκειμένου να αρθούν τα εμπόδια στην αμυντική συνεργασία Τουρκίας–Ηνωμένων Πολιτειών.
Μιλώντας στη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της 81ης Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ο Τούρκος πρόεδρος χαρακτήρισε τον Αμερικανό ομόλογό του «πολύτιμο φίλο» και ζήτησε να μείνουν πίσω οι περιορισμοί που επιβλήθηκαν στην Άγκυρα μετά την αγορά του ρωσικού συστήματος S-400.
Πολιτικοί και γεωστρατηγικοί αναλυτές που μίλησαν στο VimaOrthodoxias.gr υπογραμμίζουν ότι οι δηλώσεις Ερντογάν δεν αποτελούν απλώς μια ακόμη φιλοφρόνηση προς τον Τραμπ. Συνιστούν οργανωμένη προσπάθεια επαναφοράς της Τουρκίας στο κέντρο του αμερικανικού αμυντικού σχεδιασμού, με άμεσες συνέπειες για την Ελλάδα.
Το εμπόδιο των S-400
Η Τουρκία αποκλείστηκε από το πρόγραμμα των F-35 εξαιτίας της προμήθειας των ρωσικών S-400. Η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι η ταυτόχρονη παρουσία του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος και των αμερικανικών μαχητικών θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο ευαίσθητα τεχνολογικά δεδομένα του F-35.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν επίσης κυρώσεις στην Τουρκία βάσει του νόμου CAATSA. Παρά την πολιτική βούληση που ενδέχεται να υπάρχει στον Λευκό Οίκο, η πλήρης άρση των περιορισμών δεν αποτελεί αποκλειστική απόφαση του Αμερικανού προέδρου, καθώς σημαντικό ρόλο διαδραματίζει το Κογκρέσο.
Ο Αμερικανός πρέσβης στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ, παραδέχθηκε ότι τα ρωσικά συστήματα δεν είναι συμβατά με την αμερικανική αμυντική αρχιτεκτονική. Άφησε, ωστόσο, ανοικτό το ενδεχόμενο να βρεθεί λύση μέσω πώλησης, μεταφοράς ή άλλης διευθέτησης των S-400.
Αυτό ακριβώς αποτελεί το κρίσιμο σημείο για την Αθήνα: εάν η Άγκυρα απομακρύνει ουσιαστικά τους S-400 από το επιχειρησιακό της οπλοστάσιο, θα μπορούσε να ανοίξει ο δρόμος για σταδιακή άρση των κυρώσεων και έναρξη νέας συζήτησης για τα F-35.
Τα F-16 επιστρέφουν στο προσκήνιο
Μέχρι να ξεκαθαρίσει η υπόθεση των F-35, η Τουρκία επαναφέρει ως βασική προτεραιότητα τον εκσυγχρονισμό του μεγάλου στόλου των F-16. Η επιλογή αυτή είναι επιχειρησιακά πιο άμεση και πολιτικά ευκολότερη από την πλήρη επανένταξη στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς.
Η Άγκυρα διαθέτει πολυετή εμπειρία στη χρήση και στη συντήρηση των F-16. Με νέα ραντάρ, σύγχρονα ηλεκτρονικά συστήματα, προηγμένα όπλα και αναβαθμισμένες δυνατότητες δικτυοκεντρικών επιχειρήσεων, τα τουρκικά αεροσκάφη μπορούν να παραμείνουν αξιόμαχα για αρκετά χρόνια.
Παράλληλα, η Τουρκία προβάλλει το εγχώριο μαχητικό KAAN ως απόδειξη της τεχνολογικής της αυτονομίας. Το πρόγραμμα έχει υψηλή πολιτική και βιομηχανική σημασία, αλλά οι αναλυτές προειδοποιούν ότι απαιτούνται χρόνος, αξιόπιστοι κινητήρες, εκτεταμένες δοκιμές και σταθερή γραμμή παραγωγής προτού το αεροσκάφος αποκτήσει πλήρεις επιχειρησιακές δυνατότητες.
Επομένως, το KAAN δεν εξαλείφει την τουρκική ανάγκη για F-16 ή F-35. Λειτουργεί περισσότερο ως μακροπρόθεσμος μοχλός πίεσης προς την Ουάσιγκτον και ως μέσο ενίσχυσης της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας.
Τι σημαίνει η σχέση Τραμπ–Ερντογάν
Η προσωπική διπλωματία αποτελεί διαχρονικά ισχυρό όπλο για τον Τούρκο πρόεδρο. Ο Ερντογάν γνωρίζει ότι ο Τραμπ προτιμά τις απευθείας συμφωνίες μεταξύ ηγετών και συχνά αξιολογεί τις διεθνείς σχέσεις με βάση τα ανταλλάγματα, τις αγορές οπλικών συστημάτων και την προσωπική εμπιστοσύνη.
Η σχέση αυτή μπορεί να βοηθήσει την Άγκυρα να αποκτήσει ευκολότερη πρόσβαση στον Λευκό Οίκο και να παρουσιάσει την Τουρκία ως αναντικατάστατο σύμμαχο του ΝΑΤΟ, απαραίτητο για τη Μέση Ανατολή, τη Μαύρη Θάλασσα, τη Συρία, την ενέργεια και τον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών.
Δεν σημαίνει, όμως, ότι όλα τα τουρκικά αιτήματα θα εγκριθούν. Το Κογκρέσο, το Πεντάγωνο και το Ισραήλ διατηρούν σοβαρές επιφυλάξεις για την αξιοπιστία της Άγκυρας, τις σχέσεις της με τη Μόσχα και τη στάση της απέναντι σε περιφερειακά ζητήματα.
Ο συναγερμός στην Αθήνα
Για την Ελλάδα, το δυσμενέστερο σενάριο θα ήταν η διατήρηση της τουρκικής αριθμητικής υπεροχής στα F-16 σε συνδυασμό με μελλοντική πρόσβαση στα F-35. Μια τέτοια εξέλιξη θα περιόριζε το ποιοτικό πλεονέκτημα που επιδιώκει να αποκτήσει η Πολεμική Αεροπορία.
Η Αθήνα διαθέτει, ωστόσο, ισχυρά χαρτιά: την προμήθεια των γαλλικών Rafale, την αναβάθμιση των ελληνικών F-16 σε επίπεδο Viper, την πορεία απόκτησης F-35 και τη στρατηγική συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γαλλία και το Ισραήλ.
Οι αναλυτές τονίζουν στο VimaOrthodoxias.gr ότι η ελληνική πλευρά δεν πρέπει να αντιμετωπίσει τη σχέση Τραμπ–Ερντογάν με πανικό, αλλά ούτε και με εφησυχασμό. Απαιτείται συνεχής παρουσία στην Ουάσιγκτον, ενημέρωση του Κογκρέσου και σαφής ανάδειξη του γεγονότος ότι η ενίσχυση της Τουρκίας πρέπει να συνοδεύεται από συγκεκριμένες εγγυήσεις για τη συμπεριφορά της στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η «φιλία» δύο ηγετών μπορεί να αλλάξει το κλίμα, αλλά δεν καταργεί αυτομάτως τους νόμους, τις κυρώσεις και τις στρατηγικές αντιθέσεις. Για την Αθήνα, όμως, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: το εξοπλιστικό και διπλωματικό παζάρι έχει ήδη αρχίσει και η Ελλάδα οφείλει να βρίσκεται μέσα στην αίθουσα όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις.
