Τι αναφέρει ο καθηγητής Θεραπευτικής, Ογκολογίας & Αιματολογίας ΕΚΠΑ Θάνος Δημόπουλος.
Ανησυχία προκαλεί η είδηση ότι στο αίμα ενός ασθενούς έχει ανιχνευθεί μία μονοκλωνική πρωτεΐνη. Ωστόσο, δεν σημαίνει αυτομάτως καρκίνο, ούτε ανάγκη για θεραπεία.
Η μονοκλωνική πρωτεΐνη είναι μία παθολογική ολόκληρη ανοσοσφαιρίνη (αντίσωμα) ή ένα τμήμα της. Παράγεται από τον υπερβολικό πολλαπλασιασμό ενός αρχικού κυττάρου (μπορεί π.χ. να είναι πλασματοκύτταρο). Η παθολογική αυτή πρωτεΐνη παρατηρείται σε αρκετές διαταραχές (λέγονται μονοκλωνικές γαμμαπάθειες).
Οι διαταραχές αυτές κυμαίνονται από καλοήθεις έως απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις. Μία συχνή εξήγηση είναι η καλοήθης μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρίνιστης σημασίας, γνωστή ως MGUS. Η πάθηση αυτή αφορά το περίπου 3-5% των ανθρώπων ηλικίας άνω των 50 ετών, αναλόγως με τον πληθυσμό και τη μέθοδο ελέγχου.
Το σημαντικό είναι να αξιολογηθεί σωστά το εύρημα και να οργανωθεί η κατάλληλη παρακολούθηση, αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Θάνος Δημόπουλος, καθηγητής Θεραπευτικής, Ογκολογίας & Αιματολογίας ΕΚΠΑ, διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής στο Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. πρύτανης ΕΚΠΑ.
«Όταν ανιχνεύεται μονοκλωνική πρωτεΐνη ή μονοκλωνικό κλάσμα σημαίνει ότι στο αίμα εντοπίζεται μια πρωτεΐνη που παράγεται από μια ομάδα όμοιων κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος», εξηγεί.
Συνήθως «πρόκειται για πλασματοκύτταρα, τα οποία φυσιολογικά παράγουν αντισώματα για την άμυνα του οργανισμού. Η συγκεκριμένη πρωτεΐνη αναγνωρίζεται με ειδικές εξετάσεις, όπως η ηλεκτροφόρηση και η ανοσοκαθήλωση».
Ωστόσο το αποτέλεσμα αυτό αποτελεί απλώς ένα εργαστηριακό εύρημα. Από μόνο του δεν θέτει τη διάγνωση, τονίζει ο καθηγητής. «Χρειάζεται να διευκρινιστούν η ποσότητα, ο τύπος της και αν συνδέεται με κάποιο πρόβλημα υγείας. Αξιολόγηση από γιατρό με εμπειρία σε αυτό το θέμα θα καθορίσει τις ενδεδειγμένες εξετάσεις», συμπληρώνει.
Σύμφωνα με τον καθηγητή, η συχνότητα ανίχνευση της μονοκλωνικής πρωτεΐνης αυξάνεται με την ηλικία και είναι μεγαλύτερη στους άνδρες.
Όπως προαναφέρθηκε, η MGUS ανιχνεύεται στο περίπου 3-5% του πληθυσμού άνω των 50 ετών. Η συχνότητά της όμως αυξάνεται με την ηλικία. Έτσι, ανιχνεύεται στο 3,2% των ανθρώπων ηλικίας 50 ετών και άνω και στο 5,3% μετά τα 70 έτη. «Συχνά ανακαλύπτεται τυχαία, χωρίς να υπάρχουν συμπτώματα. Επομένως, δεν είναι ένα σπάνιο ή εξ ορισμού ανησυχητικό εύρημα», επισημαίνει ο κ. Δημόπουλος.
Διαφορές με το πολλαπλούν μυέλωμα
Στην συνηθέστερη μορφή της MGUS, η μονοκλωνική πρωτεΐνη είναι κάτω από 3 γραμμάρια ανά δεκατόλιτρο. Επιπλέον, τα παθολογικά πλασματοκύτταρα στον μυελό των οστών είναι λιγότερα από 10%.
Η κύρια διαφορά με το πολλαπλούν μυέλωμα είναι ότι δεν συνυπάρχουν βλάβες οργάνων και συμπτώματα όπως:
- Αναιμία
- Νεφρική δυσλειτουργία
- Αυξημένο ασβέστιο
- Οστικές βλάβες
Ο αιματολόγος ιατρός θα ελέγξει όμως μήπως πρόκειται για ασυμπτωματικό μυέλωμα, ενεργό μυέλωμα ή άλλη σχετική πάθηση. Ακόμη και μικρή ποσότητα πρωτεΐνης μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να βλάπτει όργανα και να χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση. Δεν απαιτούνται, πάντως, βιοψία μυελού και απεικονιστικές εξετάσεις σε όλους. Σε επιλεγμένους ασθενείς χαμηλού κινδύνου μπορούν να αποφευχθούν.
Κίνδυνος εξέλιξης
Η MGUS μπορεί να εξελιχθεί, αλλά στους περισσότερους ανθρώπους δεν εξελίσσεται σε σοβαρή νόσο. Ο μέσος κίνδυνος εξέλιξης σε μυέλωμα ή άλλη σχετική αιματολογική νόσο υπολογίζεται σε περίπου 0,5-1% τον χρόνο.
Ο κίνδυνος αυτός δεν είναι ίδιος για όλους, διευκρινίζει ο κ. Δημόπουλος. Επηρεάζεται κυρίως από τον τύπο και την ποσότητα της πρωτεΐνης και από την αναλογία των ελεύθερων ελαφρών αλυσίδων (είναι μικρότερα τμήματα αντισωμάτων στο αίμα).
Η αύξηση των τιμών με τον χρόνο χρειάζεται επανεκτίμηση. Η MGUS συνήθως δεν χρειάζεται θεραπεία, αλλά παρακολούθηση ανάλογη με τον κίνδυνο, συμπληρώνει.
Η συχνότητα του επανελέγχου
Όταν η μονοκλωνική πρωτεΐνη οφείλεται σε MGUS, συνήθως γίνεται επανέλεγχος περίπου έξι μήνες μετά την αρχική διάγνωση. Ο επανέλεγχος συμπεριλαμβάνει:
- Γενική αίματος
- Κρεατινίνη για τη νεφρική λειτουργία
- Ασβέστιο
- Ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών
- Ελεύθερες ελαφρές αλυσίδες
- Αν χρειάζεται, προστίθενται εξετάσεις ούρων.
Στη σταθερή MGUS χαμηλού κινδύνου, ο έλεγχος μπορεί να επαναλαμβάνεται στη συνέχεια κάθε 2 έως 3 χρόνια. Στις υπόλοιπες περιπτώσεις συνήθως γίνεται ετησίως ή συχνότερα, εφόσον υπάρχουν ανησυχητικές μεταβολές. Το πρόγραμμα των εξετάσεων εξατομικεύεται. Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς τις ίδιες εξετάσεις με την ίδια συχνότητα.
Τα συμπτώματα που δεν περιμένουν
Αν ο ασθενής με μονοκλωνική πρωτεΐνη από MGUS παρουσιάσει ορισμένα συμπτώματα, πρέπει να συμβουλευθεί δίχως καθυστέρηση τον αιματολόγο του. Τα συμπτώματα αυτά είναι:
- Επίμονος, ανεξήγητος πόνος στα οστά ή στη μέση
- Κάταγμα χωρίς σημαντικό τραυματισμό
- Έντονη κόπωση
- Ανεξήγητη απώλεια βάρους
- Μουδιάσματα ή πρήξιμο στα πόδια
Η εμφάνιση αυτών των συμπτωμάτων δεν σημαίνει απαραιτήτως εξέλιξη της MGUS. Ωστόσο ο ασθενής δεν πρέπει να περιμένει να αξιολογηθούν στον προγραμματισμένο επανέλεγχο, τονίζει ο κ. Δημόπουλος.
Ούτε πανικός, ούτε αδιαφορία
Παρότι η μονοκλωνική πρωτεΐνη έχει οικογενειακή προδιάθεση, δεν συνιστάται γενικευμένος έλεγχος όλων των ασυμπτωματικών συγγενών. Αν υπάρχουν περισσότερα περιστατικά στην οικογένεια, ιδίως δύο ή περισσότεροι συγγενείς πρώτου βαθμού με σχετικές παθήσεις, μπορεί να συζητηθεί εξατομικευμένος έλεγχος.
Όταν το αποτέλεσμα της εξέτασης είναι μονοκλωνική γαμμαπάθεια (monoclonal gammopathy) ή μονοκλωνικός παράγοντας/πρωτεΐνη (monoclonal component), το πρώτο που πρέπει να κάνει ο ασθενής είναι να επικοινωνήσει με τον γιατρό που ζήτησε την εξέταση και να οργανώσει αξιολόγηση από αιματολόγο, έχοντας μαζί του πρόσφατες και παλαιότερες εξετάσεις.
Ο ειδικός θα επιβεβαιώσει το εύρημα, θα αποκλείσει καταστάσεις που χρειάζονται αντιμετώπιση και θα καθορίσει την παρακολούθηση. Η μονοκλωνική πρωτεΐνη δεν ισοδυναμεί με καρκίνο, αλλά χρειάζεται εξήγηση και συγκεκριμένο σχέδιο ελέγχου, καταλήγει ο κ. Δημόπουλος.
Φωτογραφία: iStock
