Η μαιευτήρας-γυναικολόγος Αικατερίνη-Γαβριέλα Γιαννακάκη εξηγεί πότε ξεκινά ο έλεγχος, τι αλλάζει όταν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος και ποιες γυναίκες δικαιούνται δωρεάν εξέταση μέσω του «Προλαμβάνω».
Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συχνότερη κακοήθεια στις γυναίκες και μία από τις κυριότερες αιτίες θανάτου από καρκίνο. Όταν εντοπίζεται σε πρώιμο στάδιο, οι πιθανότητες ίασης είναι υψηλότερες, ενώ συχνά υπάρχει η δυνατότητα λιγότερο εκτεταμένων επεμβάσεων και θεραπειών. Ωστόσο, πολλές γυναίκες αναβάλλουν τη μαστογραφία, είτε λόγω καθημερινών υποχρεώσεων είτε από φόβο για το αποτέλεσμα. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος, όμως, απευθύνεται ακριβώς στις γυναίκες που δεν έχουν συμπτώματα, γιατί στόχος του είναι να εντοπίσει τη νόσο πριν αυτή γίνει αντιληπτή.
Γράφει η Dr Αικατερίνη-Γαβριέλα Γιαννακάκη, MD, MSc, PhD(c) Γυναικολόγος – Χειρουργός Μαστού Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα» |Συνεργάτιδα ΙΑΣΩ Διεθνής κλινική μετεκπαίδευση | Ιταλία • ΗΠΑ
Εξέταση μαστογραφίας – Μια εξέταση λίγων λεπτών με σημαντικό όφελος
Η μαστογραφία είναι ακτινολογική εξέταση χαμηλής δόσης ακτινοβολίας, που επιτρέπει την ανίχνευση αλλοιώσεων πριν γίνουν ψηλαφητές, καθώς και ύποπτων μικροαποτιτανώσεων, που ενδέχεται να σχετίζονται με πρώιμες μορφές καρκίνου. Η συμπίεση του μαστού διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα και είναι απαραίτητη, καθώς βελτιώνει την ποιότητα της εικόνας και μειώνει τη δόση ακτινοβολίας.
Από ποια ηλικία και κάθε πότε πρέπει να γίνεται η μαστογραφία;
- Γύρω στα 25 έτη: εκτίμηση του ατομικού κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του μαστού.
- Από τα 40 έτη: για τις γυναίκες χωρίς αυξημένο κίνδυνο, τακτική μαστογραφία ανά ένα έως δύο χρόνια.
- Από τα 45 έως τα 74 έτη: δυνατότητα δωρεάν μαστογραφίας μέσω του προγράμματος «Προλαμβάνω».
Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες διαφέρουν ως προς την ηλικία έναρξης και τη συχνότητα του ελέγχου, ενώ αρκετές επιστημονικές εταιρείες συστήνουν ετήσια μαστογραφία από τα 40 έτη. Σε κάθε περίπτωση, το πρόγραμμα εξατομικεύεται με βάση την ηλικία και τους παράγοντες κινδύνου κάθε γυναίκας.
Το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης «Προλαμβάνω», στο πλαίσιο της δράσης «Φώφη Γεννηματά», παρέχει δωρεάν ψηφιακή μαστογραφία σε γυναίκες 45–74 ετών, ασφαλισμένες και ανασφάλιστες, που διαθέτουν ΑΜΚΑ και πληρούν τα κριτήρια συμμετοχής.
Σε περίπτωση ευρημάτων, προβλέπονται επίσης δωρεάν υπερηχογράφημα και κλινική εξέταση του μαστού. Ο κατάλογος των συνεργαζόμενων διαγνωστικών κέντρων είναι διαθέσιμος στην επίσημη ιστοσελίδα του προγράμματος «Προλαμβάνω».
Αυξημένος κίνδυνος: τι αλλάζει στην παρακολούθηση;
Γυναίκες με ισχυρό οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού ή των ωοθηκών, παθογόνες μεταλλάξεις σε γονίδια όπως τα BRCA1 και BRCA2, ακτινοθεραπεία στον θώρακα σε νεαρή ηλικία ή ιστολογικές αλλοιώσεις όπως η άτυπη υπερπλασία, χρειάζονται ιδιαίτερη αξιολόγηση.
Σε αυτές ο έλεγχος ξεκινά συχνά νωρίτερα και μπορεί να περιλαμβάνει ετήσια μαγνητική τομογραφία μαστών και μαστογραφία. Όταν υπάρχουν ενδείξεις κληρονομικής προδιάθεσης, συστήνεται γενετική συμβουλευτική και, κατά περίπτωση, γενετικός έλεγχος. Σε γυναίκες πολύ υψηλού κληρονομικού κινδύνου συζητούνται επίσης φαρμακευτικές ή χειρουργικές παρεμβάσεις μείωσης του κινδύνου, ύστερα από πλήρη ενημέρωση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πυκνότητα των μαστών. Οι πυκνοί μαστοί αφορούν σχεδόν μία στις δύο γυναίκες που υποβάλλονται σε μαστογραφία, αποτελούν ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου και μπορεί να δυσχεραίνουν την ανίχνευση αλλοιώσεων.
Ανάλογα με το προφίλ κινδύνου, μπορεί να συστηθεί συμπληρωματικό υπερηχογράφημα, ενώ για τις γυναίκες 50–70 ετών με εξαιρετικά πυκνούς μαστούς η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Απεικόνισης Μαστού (EUSOBI) συστήνει συμπληρωματική μαγνητική τομογραφία ανά δύο έως τέσσερα χρόνια.
Από την ενημέρωση στην πράξη
Οι γυναίκες που έχουν έμμηνο ρύση μπορούν να προγραμματίζουν τη μαστογραφία τις ημέρες μετά την περίοδο, όταν οι μαστοί είναι λιγότερο ευαίσθητοι. Η εξέταση, ωστόσο, μπορεί να πραγματοποιηθεί οποιαδήποτε ημέρα του κύκλου. Την ημέρα της εξέτασης καλό είναι να αποφεύγονται τα αποσμητικά, οι κρέμες και οι πούδρες στο στήθος και στη μασχάλη, ενώ είναι χρήσιμο να προσκομίζονται οι προηγούμενες εξετάσεις για σύγκριση.
Κάθε γνωμάτευση μαστογραφίας πρέπει να αναφέρει δύο βασικά στοιχεία, σύμφωνα με το διεθνές σύστημα BI-RADS: την πυκνότητα των μαστών (από A, λιγότερο πυκνοί, έως D, εξαιρετικά πυκνοί) και την τελική κατηγορία BI-RADS, από 0 έως 6. Η κατηγορία αυτή δείχνει αν η εξέταση είναι φυσιολογική, αν το εύρημα είναι καλόηθες ή αν χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζονται επιπλέον απεικονιστικές εξετάσεις, ώστε να χαρακτηριστεί με ακρίβεια ένα εύρημα.
Το υπερηχογράφημα, παρά τη διαγνωστική του αξία, δεν αντικαθιστά τη μαστογραφία στον προσυμπτωματικό έλεγχο.
Οι περισσότερες γυναίκες που εμφανίζουν καρκίνο του μαστού δεν έχουν γνωστό οικογενειακό ιστορικό. Κάθε νέα αλλαγή στον μαστό, όπως ψηλαφητό ογκίδιο, αυτόματο έκκριμα ή πρόσφατη εισολκή της θηλής ή αλλαγή στο δέρμα, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση, ακόμη και αν η τελευταία μαστογραφία ήταν φυσιολογική.
Η μαστογραφία δεν εμποδίζει την εμφάνιση του καρκίνου του μαστού. Συμβάλλει, όμως, στην έγκαιρη διάγνωσή του και στη μείωση της θνησιμότητας. Η ενημέρωση είναι το πρώτο βήμα και η πρόληψη αποκτά αξία όταν γίνεται πράξη.

