Τα ονόματα των βασικών μετόχων των offshores εταιρειών θα πληροφορείται σύντομα η κοινή γνώμη, με την ένταξη στην εθνική νομοθεσία της Οδηγίας της ΕΕ 2024/1640, στο πλαίσιο της πάταξης της διακίνησης του μαύρου χρήματος.
Αρχικά, οι υπεράκτιες εταιρείες υποχρεώνονται να εγγράψουν τους μετόχους τους στο Κεντρικό Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων, όπου αναγράφονται και οι μέτοχοι των υπολοίπων εταιρειών.
Συγχρόνως, ανοίγει η βεντάλια των προσώπων που θα έχουν πρόσβαση στο Μητρώο, ώστε να πληροφορούνται – και να ερευνούν- στοιχεία για τα πρόσωπα που ελέγχουν τις εταιρείες.
Η σχετική κοινοτική Οδηγία ενσωματώνεται στο εθνικό δίκαιο, όπως προβλέπει το πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, οι διατάξεις του οποίους προβλέπουν και πρόστιμα έως 40.000 ευρώ για τους παραβάτες.
Ποιοι είναι οι «πραγματικοί δικαιούχοι»
Πραγματικός δικαιούχος θεωρείται το φυσικό ή τα φυσικά πρόσωπα στα οποία πραγματικά ανήκει ή τα οποία πραγματικά ελέγχουν μία εταιρική οντότητα. Ενδείξεις ελέγχου της εταιρείας αποτελούν μεταξύ άλλων:
- Η κατοχή ποσοστού μετοχών άνω του 25% ή ιδιοκτησιακού δικαιώματος άνω του 25% μιας εταιρείας από φυσικό πρόσωπο.
- Η κατοχή ποσοστού μετοχών άνω του 25% ή ιδιοκτησιακού δικαιώματος άνω του 25% μιας εταιρείας από άλλη εταιρεία, ο έλεγχος της οποίας ασκείται από φυσικό ή φυσικά πρόσωπα ή από περισσότερες εταιρείες που ελέγχονται από το ίδιο ή τα ίδια φυσικά πρόσωπα.
- Εάν μία μητρική οντότητα έχει την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου των μετοχών, εταίρων ή μελών μίας άλλης οντότητας (θυγατρική).
- Εάν μία μητρική οντότητα έχει το δικαίωμα να διορίζει ή να παύει την πλειοψηφία των μελών του διοικητικού, διαχειριστικού ή εποπτικού οργάνου της άλλης οντότητας (θυγατρική οντότητα) και είναι ταυτόχρονα μέτοχος, εταίρος ή μέλος αυτής της οντότητας και να ασκεί κυριαρχική επιρροή στην άλλη οντότητα (θυγατρική οντότητα), της οποίας είναι μέτοχος, εταίρος ή μέλος, είτε βάσει σύμβασης που έχει συνάψει με την οντότητα αυτή είτε βάσει πρόβλεψης του ιδρυτικού εγγράφου ή του καταστατικού της.
Ποιοι και πώς θα βλέπουν τα στοιχεία
Με το πολυνομοσχέδιο ανοίγει η πρόσβαση στο Κεντρικό Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων, όπου τηρούνται τα στοιχεία των μετόχων των εταιρειών και σε πρόσωπα που ερευνούν υποθέσεις ξεπλύματος μαύρου χρήματος χωρίς να έχουν έννομο συμφέρον.
Μέχρι και τώρα, η πρόσβαση σε στοιχεία πραγματικών δικαιούχων περιορίζεται σε εισαγγελικές, δικαστικές και ελεγκτικές αρχές, όπως είναι η Αρχή Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων, η ΑΑΔΕ, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, η OLAF, η Europol και η Eurojust, αλλά με το νομοσχέδιο διευρύνεται ο κατάλογος.καθώς εισάγεται ο όρος και σε όσους έχουν «ειδικό έννομο συμφέρον».
Στους δικαιούχους πρόσβασης εντάσσονται οι δημοσιογράφοι που ασχολούνται με υποθέσεις ξεπλύματος χρήματος, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, μη κυβερνητικές οργανώσεις και μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, οι υπηρεσίες του ΓΕΜΗ, αρχές διαχείρισης ευρωπαϊκών κονδυλίων, φορείς του Ταμείου Ανάκαμψης, αρμόδιες αρχές για δημόσιες συμβάσεις, καθώς και ορισμένες υπηρεσίες τρίτων χωρών υπό προϋποθέσεις.
Στην ΑΑΔΕ η διαχείριση
Επίσης, η αρμοδιότητα τήρησης και εποπτείας του Κεντρικού Μητρώου Πραγματικών Δικαιούχων μεταφέρεται από τη Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης στην ΑΑΔΕ.
Στο πλαίσιο αυτό, η φορολογική Αρχή αναλαμβάνει πλέον τον ρόλο του βασικού ελεγκτικού μηχανισμού, με δυνατότητα άμεσης πρόσβασης στο σύστημα — χωρίς περιορισμούς και χωρίς καμία προειδοποίηση προς τις ελεγχόμενες επιχειρήσεις — αλλά και με δυνατότητα διενέργειας επιτόπιων ελέγχων στις έδρες τους.
Για την πρόσβαση στο «μετοχολόγιο» των επιχειρήσεων, θα απαιτείται αιτιολογημένο αίτημα προς τον Διοικητή της ΑΑΔΕ, ο οποίος οφείλει να απαντήσει εντός 12 εργάσιμων ημερών — ή μόλις 7 ημερών, αν το ίδιο πρόσωπο έχει ήδη λάβει έγκριση στο παρελθόν.
Η έγκριση, εφόσον δοθεί, ισχύει για τρία έτη, ενώ σε περίπτωση απόρριψης ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ασκήσει ενδικοφανή προσφυγή ενώπιον ειδικής τριμελούς επιτροπής που θα συσταθεί στην ΑΑΔΕ
Ποια στοιχεία θα βλέπουν
Οι δικαιούχοι πρόσβασης βάσει ειδικού έννομου συμφέροντος θα μπορούν να δουν το ονοματεπώνυμο του πραγματικού δικαιούχου, τον μήνα και το έτος γέννησής του, τη χώρα διαμονής, την υπηκοότητα, καθώς και το είδος και την έκταση των δικαιωμάτων που κατέχει στην εταιρεία.
Αν τα στοιχεία αυτά δεν αρκούν για ασφαλή ταυτοποίηση, μπορεί να επιτραπεί πρόσβαση και σε πρόσθετες πληροφορίες, όπως η πλήρης ημερομηνία γέννησης, στοιχεία επικοινωνίας και ΑΦΜ.
Ειδικά για δημοσιογράφους, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και ορισμένες υπηρεσίες, προβλέπεται ακόμη πρόσβαση σε ιστορικά στοιχεία — δηλαδή σε πληροφορίες για πραγματικούς δικαιούχους εταιρειών που έχουν πάψει να υφίστανται την τελευταία πενταετία, καθώς και σε περιγραφή της δομής ιδιοκτησίας ή ελέγχου.
«Κόκκινο» για λόγους ασφαλείας
Μια αλλαγλή σε σχέση με το υφιστάμενο καθεστώς είναι, πως ο μέτοχος ενημερωνόταν για το ποιος αναζήτησε τα στοιχεία του, ενώ με το νέο πλαίσιο η ειδοποίηση καταργείται.
Στις περιπτώσεις πρόσβασης βάσει ειδικού έννομου συμφέροντος η εταιρεία δεν θα ειδοποιείται πλέον όταν κάποιος αποκτά πρόσβαση στα στοιχεία της, ενώ ακόμη κι αν ο ίδιος ο μέτοχος ζητήσει να μάθει ποιος είδε τα δεδομένα του, δεν θα του αποκαλύπτεται η ταυτότητα — παρά μόνο η επαγγελματική ιδιότητα ή τα καθήκοντα του προσώπου που απέκτησε πρόσβαση.
Η πρόσβαση στα στοιχεία των μετόχων μπλοκάρεται για όσους πείσουν τις Αρχές, ότι η δημοσιοποίηση των στοιχείων τους μπορεί να τους θέσει σε κίνδυνο εξαπάτησης, απαγωγής, εκβιασμού, παρενόχλησης, όπως και για μετόχους που είναι ανήλικοι ή πρόσωπα με περιορισμένη δικαιοπρακτική ικανότητα. Όλοι αυτοί, θα μπορούν να ζητήσουν κατ’ εξαίρεση περιορισμό της πρόσβασης στα στοιχεία τους, υποβάλλοντας αιτιολογημένη αίτηση στην ΑΑΔΕ.
Οι offshores
Η καίρια παρέμβαση της κοινοτικής Οδηγίας και του νομοσχεδίου είναι υποχρέωση ανάρτησης στο Μητρώο και των στοιχείων των βασικών μετόχων των offshores εταιρειών.
Συγκεκριμένα πλέον, θα εγγράφονται και οντότητες όπως συνεταιρισμοί, υπεράκτιες εταιρείες, εταιρείες ιδιωτικών επενδύσεων, κοινές επιχειρήσεις και σχήματα διαχείρισης κεφαλαίου, περιουσίας ή διαθήκης — μορφώματα δηλαδή που συχνά χρησιμοποιούνται για την απόκρυψη της πραγματικής ιδιοκτησίας πίσω από σύνθετες εταιρικές δομές.
Τα πρόστιμα
Για όσους παραλείπουν ή παραποιούν τις υποχρεωτικές δηλώσεις, προβλέπονται πρόστιμα τα οποία κλιμακώνονται ανάλογα με τον κύκλο εργασιών της επιχείρησης ως εξής:
- Σε 5.000 ευρώ για κύκλο εργασιών έως 100.000 ευρώ,
- Σε 10.000 ευρώ για κύκλο εργασιών άνω των 100.000 έως 700.000 ευρώ,
- Σε 20.000 ευρώ για κύκλο εργασιών 700.000 έως 8 εκατ. ευρώ και
- Σε 40.000 ευρώ για κύκλο εργασιών άνω των 8 εκατ. ευρώ.
